Sai lầm thường gặp khi hình thành thói quen ăn uống của trẻ – Nhìn lại từ bữa cơm gia đình

Trong mỗi bữa ăn, không ít cha mẹ từng rơi vào tình huống quen thuộc: cố gắng cho con ăn thêm vài thìa, bật điện thoại để “dụ” con há miệng, hoặc chiều theo sở thích ăn uống của trẻ chỉ để con ăn được nhiều hơn.

Những hành động này xuất phát từ sự quan tâm, nhưng nếu lặp lại thường xuyên, có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành thói quen ăn uống của trẻ – một yếu tố quyết định đến tăng trưởng thể chất, phát triển trí tuệ và sức khỏe lâu dài.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc, giai đoạn những năm đầu đời là “cửa sổ vàng” để thiết lập hành vi dinh dưỡng. Những sai lệch nhỏ trong giai đoạn này có thể dẫn đến hậu quả kéo dài nếu không được điều chỉnh kịp thời.

Dưới đây là những sai lầm thường gặp trong quá trình hình thành thói quen ăn uống của trẻ.

1. Ăn uống thiếu đa dạng – Nguy cơ thiếu vi chất kéo dài

Việc cho trẻ ăn lặp đi lặp lại một số món quen thuộc khiến khẩu phần ăn thiếu cân đối. Trẻ không được tiếp cận đầy đủ các nhóm thực phẩm cần thiết, dẫn đến:

• Thiếu vi chất dinh dưỡng (sắt, kẽm, vitamin A…)
• Thiếu chất xơ → táo bón, rối loạn tiêu hóa
• Tăng nguy cơ kén ăn kéo dài

Về lâu dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng và sức đề kháng của trẻ.

2. Nêm gia vị quá sớm hoặc quá nhiều – Gánh nặng cho cơ thể trẻ

Nhiều phụ huynh có thói quen thêm muối, đường, nước mắm vào thức ăn của trẻ để tăng khẩu vị. Tuy nhiên:

• Trẻ dưới 1 tuổi chưa hoàn thiện chức năng thận
• Khả năng đào thải Natri còn hạn chế

Việc ăn mặn hoặc ăn ngọt sớm có thể:

• Tăng gánh nặng chuyển hóa
• Hình thành khẩu vị không lành mạnh
• Là yếu tố nguy cơ của béo phì, tăng huyết áp sau này

Theo Bộ Y tế Việt Nam, nhu cầu Natri của trẻ có thể được đáp ứng từ sữa mẹ và thực phẩm tự nhiên, do đó nên hạn chế nêm gia vị, đặc biệt trong giai đoạn ăn dặm.

3. Ưu tiên số lượng hơn chất lượng – “No nhưng chưa đủ”

Một số cha mẹ chỉ chú trọng việc trẻ ăn được bao nhiêu mà chưa quan tâm đến thành phần dinh dưỡng của bữa ăn.

Hậu quả thường gặp:

• Thừa năng lượng nhưng thiếu vi chất
• Nguy cơ thiếu máu, thiếu kẽm
• Ảnh hưởng phát triển thể chất và trí tuệ

Trong dinh dưỡng nhi khoa, chất lượng bữa ăn luôn quan trọng hơn số lượng.

4. Ép trẻ ăn khi không có nhu cầu – Gây rối loạn hành vi ăn uống

Việc ép trẻ ăn hết khẩu phần khi trẻ đã no hoặc không muốn ăn có thể dẫn đến:

• Tâm lý sợ ăn, né tránh bữa ăn
• Rối loạn cảm giác đói – no
• Giảm khả năng tự điều chỉnh lượng ăn

Theo Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ, đây là một trong những nguyên nhân góp phần gây rối loạn hành vi ăn uống ở trẻ.

5. Cho trẻ ăn vặt quá nhiều – Nguyên nhân gây biếng ăn

Ăn vặt không kiểm soát khiến trẻ:

• No giả, biếng ăn → giảm ăn bữa chính
• Thiếu hụt dinh dưỡng cần thiết
• Tăng nguy cơ béo phì, sâu răng

Đồ ăn vặt thường giàu đường, muối, chất béo nhưng nghèo vi chất, không phù hợp nếu sử dụng thường xuyên.

6. Không có giờ ăn cố định – Ảnh hưởng hệ tiêu hóa

Thói quen ăn uống thất thường khiến trẻ rối loạn tiêu hóa, không có cảm giác đói đúng giờ, dẫn đến biếng ăn hoặc ăn uống vô tội vạ.

7. Vừa ăn vừa xem tivi, điện thoại – Mất kiểm soát lượng ăn

• Không tập trung vào bữa ăn
• Không nhận biết cảm giác no – đói
• Hình thành thói quen phụ thuộc vào màn hình

Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi ăn uống và khả năng tự lập của trẻ.

8. Không kiên nhẫn khi giới thiệu món mới

Trẻ thường cần thời gian để làm quen với thực phẩm mới.

Nếu cha mẹ bỏ cuộc quá sớm:

• Trẻ dễ kén ăn
• Khẩu phần thiếu đa dạng
• Nguy cơ thiếu dinh dưỡng

Thực tế, trẻ có thể cần 8–15 lần thử để chấp nhận một món ăn mới.

9. Không lắng nghe tín hiệu đói – no của trẻ

Một số cha mẹ không để trẻ quyết định khi nào no, cứ nghĩ trẻ phải ăn hết khẩu phần ăn từ đó gây rối loạn cảm giác đói – no, dẫn đến ăn uống không điều độ sau này.

10. Dùng thức ăn để thưởng hoặc phạt

Khen thưởng bằng kẹo bánh hoặc phạt bằng việc không cho ăn khiến trẻ gắn cảm xúc tiêu cực với thực phẩm.

Từ đó, hình thành thói quen ăn uống theo cảm xúc, không theo nhu cầu cơ thể.

11. Phụ huynh không làm gương – Ảnh hưởng trực tiếp đến trẻ

Nếu cha mẹ ăn uống tùy tiện, kén ăn, ăn đồ ngọt, bỏ bữa sáng hoặc ăn không đúng giờ, trẻ cũng dễ bắt chước theo, từ chối các món ăn tốt cho sức khỏe. Trẻ cần một hình mẫu tích cực trong cách ăn uống từ cha mẹ.

Những sai lầm trong bữa ăn của trẻ thường không xuất hiện đột ngột mà tích lũy theo thời gian. Khi nhận diện sớm và điều chỉnh kịp thời, cha mẹ có thể:

• Cải thiện tình trạng dinh dưỡng
• Hình thành thói quen ăn uống lành mạnh
• Phòng ngừa bệnh lý lâu dài

Một bữa ăn đúng không cần quá cầu kỳ, nhưng cần đúng cách, phù hợp với nhu cầu của trẻ và được xây dựng trên sự kiên nhẫn, hiểu biết và nhất quán từ gia đình.

Khám và tư vấn dinh dưỡng cho trẻ tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc là một trong những cơ sở chuyên khoa hàng đầu của tỉnh trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, cung cấp dịch vụ khám, tư vấn dinh dưỡng, theo dõi tăng trưởng và hướng dẫn ăn bổ sung khoa học cho trẻ nhỏ.

Đội ngũ bác sĩ Nhi khoa, chuyên gia dinh dưỡng và điều dưỡng giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng đồng hành cùng gia đình trong việc chăm sóc sức khỏe trẻ.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám định kỳ để được tư vấn chế độ ăn phù hợp từng giai đoạn phát triển, phòng ngừa suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và đảm bảo trẻ phát triển toàn diện.

Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Đồng hành cùng mẹ và bé vì một thế hệ khỏe mạnh.

Thông tin liên hệ đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC

Hotline CSKH: 0911.553.115

Hotline Cấp cứu 24/7: 0859.873.115

Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ

Fanpage | Zalo | YouTube: Bệnh Viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Nguồn: Bộ Y tế, Quyết định số 318/QĐ-BYT ngày 30/01/2026; Quyết định ban hành tài liệu “Hướng dẫn ăn bổ sung cho trẻ từ 6 tháng tuổi đến 23 tháng tuổi”