TIÊM CHỦNG CHO TRẺ: MỘT SỐ ĐIỀU CHA MẸ CẦN LƯU Ý
Tiêm chủng là một trong những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ trẻ trước nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Tuy nhiên, trong quá trình chăm sóc trẻ, nhiều cha mẹ vẫn còn băn khoăn: Trẻ đang ho, sốt có tiêm được không? Những trường hợp nào cần hoãn tiêm? Nếu trẻ bị lỡ lịch tiêm có phải tiêm lại từ đầu? Trẻ từng có phản ứng sau tiêm có tiếp tục tiêm được không? Sau tiêm cần theo dõi trẻ như thế nào?
Trong Cẩm nang sống khỏe số 6 của Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc, BS Trương Thị Hương – Đơn nguyên Tiêm chủng đã chia sẻ những thông tin cần thiết giúp cha mẹ hiểu đúng về tiêm chủng và chủ động bảo vệ sức khỏe cho trẻ.
Vì sao trẻ cần được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch?
Vắc xin ra đời là một bước tiến quan trọng của y học hiện đại. Đặc biệt đối với trẻ em, tiêm chủng có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ trẻ trước các bệnh truyền nhiễm có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
Đây là một trong những biện pháp dự phòng chủ động, hiệu quả, tiết kiệm và an toàn, giúp trẻ hình thành miễn dịch chủ động, giảm nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và hạn chế các biến chứng nặng.
Có thể hình dung vắc xin hoạt động như một “huấn luyện viên”, giúp cơ thể trẻ tập dượt để chống lại tác nhân gây bệnh. Vắc xin giúp hệ miễn dịch nhận diện tác nhân, hình thành kháng thể và ghi nhớ đáp ứng miễn dịch. Khi cơ thể thực sự tiếp xúc với mầm bệnh trong tương lai, hệ miễn dịch có khả năng đáp ứng để chống lại tác nhân gây bệnh.
Đặc biệt, những năm tháng đầu đời là giai đoạn trẻ còn nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và dễ bị tổn thương trước nhiều tác nhân gây bệnh. Vì vậy, tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch giúp trẻ được bảo vệ sớm và toàn diện nhất ngay khi có nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh.
Cha mẹ nên chủ động theo dõi lịch tiêm và đưa trẻ đi tiêm đầy đủ, đúng lịch theo hướng dẫn của cán bộ y tế.
Trường hợp nào trẻ cần hoãn tiêm hoặc chống chỉ định tiêm chủng?
Trước mỗi lần tiêm, trẻ cần được nhân viên y tế khám sàng lọc để đánh giá tình trạng sức khỏe và xác định trẻ có đủ điều kiện tiêm chủng hay không.
Nhiều cha mẹ cho rằng trẻ cứ ho, sổ mũi hoặc xuất hiện một triệu chứng nhẹ là bắt buộc phải hoãn tiêm. Tuy nhiên, việc quyết định tiêm hay trì hoãn phải căn cứ vào tình trạng cụ thể của trẻ và loại vắc xin dự kiến sử dụng.
Một số trường hợp cần hoãn tiêm gồm:
Trẻ có tình trạng bệnh lý cấp cứu; mắc bệnh cấp tính hoặc nhiễm trùng; sốt ≥ 38°C hoặc hạ thân nhiệt ≤ 35,5°C;
Trẻ đang điều trị hoặc mới kết thúc đợt điều trị corticoid liều cao tương đương prednisolon ≥ 2 mg/kg/ngày, hóa trị hoặc xạ trị trong vòng 14 ngày;
Trẻ mới sử dụng các sản phẩm globulin miễn dịch trong vòng 3 tháng;
Trẻ mắc bệnh lý suy giảm miễn dịch chưa ổn định hoặc các bệnh bẩm sinh, mạn tính ở tim, phổi, tiêu hóa, thần kinh… chưa ổn định.
Ngoài ra còn có những trường hợp khác theo hướng dẫn của nhà sản xuất đối với từng loại vắc xin.
Một số trường hợp được hoãn tiêm tại cơ sở ngoài bệnh viện và chuyển khám sàng lọc, tiêm chủng tại bệnh viện gồm: trẻ có cân nặng dưới 2 kg, trẻ sinh non, trẻ mắc bệnh bẩm sinh hoặc mạn tính, trẻ có tiền sử phản ứng tăng dần sau các lần tiêm trước của cùng một loại vắc xin; trẻ có phản ứng phản vệ sau tiêm vắc xin hoặc phản ứng với thuốc, sữa, thức ăn hay các loại dị nguyên khác.
Bên cạnh đó, một số tình trạng sức khỏe đặc biệt có thể là chống chỉ định đối với một loại vắc xin cụ thể. Ví dụ: trẻ có tiền sử sốc phản vệ hoặc phản ứng nghiêm trọng sau lần tiêm vắc xin trước có cùng thành phần; trẻ dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào có trong vắc xin; trẻ mắc bệnh suy giảm miễn dịch thì chống chỉ định với vắc xin sống giảm độc lực; cùng một số trường hợp cụ thể khác tùy từng loại vắc xin.
Vì vậy, cha mẹ cần thông báo trung thực và đầy đủ cho nhân viên y tế về tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh, tiền sử dị ứng và những phản ứng trẻ từng gặp sau các lần tiêm trước để bác sĩ có cơ sở đánh giá và đưa ra quyết định phù hợp.
Trẻ bị lỡ lịch tiêm có phải tiêm lại từ đầu?
Trẻ bị trễ lịch tiêm chủng là tình trạng khá phổ biến, nhưng cha mẹ không nên vì thế mà chủ quan.
Nếu trẻ bị trễ lịch do ốm, sốt hoặc hết thuốc, trẻ không phải tiêm lại từ đầu phác đồ; các mũi tiêm trước đó vẫn giữ nguyên tác dụng. Mũi tiêm muộn có vai trò nhắc lại và củng cố đáp ứng miễn dịch.
Tuy nhiên, tiêm trễ lịch có thể tạo ra “khoảng trống miễn dịch”. Trong thời gian này, cơ thể trẻ chưa có đủ lượng kháng thể cần thiết và trẻ có thể dễ bị tác nhân gây bệnh tấn công hơn.
Khi trẻ bị trễ lịch, ngay khi trẻ khỏe mạnh hoặc gia đình sắp xếp được thời gian, cha mẹ nên đưa trẻ đi tiêm bù càng sớm càng tốt. Bác sĩ sẽ căn cứ vào từng trường hợp để tư vấn và chỉ định mũi tiêm bù, tiêm đuổi phù hợp.
Cha mẹ cũng nên lưu giữ sổ hoặc giấy xác nhận tiêm chủng của trẻ để chủ động theo dõi và hạn chế bỏ sót các mũi tiếp theo.
Trẻ từng có phản ứng sau tiêm có tiếp tục tiêm được không?
Việc trẻ có tiếp tục tiêm những mũi tiếp theo hay không phụ thuộc vào loại phản ứng, mức độ nghiêm trọng và loại vắc xin trẻ đã sử dụng.
Sau tiêm, trẻ có thể gặp một số phản ứng thông thường như đau, sưng nhẹ tại vị trí tiêm, quấy khóc hoặc sốt nhẹ. Những dấu hiệu này thường tự khỏi sau 1–2 ngày và trẻ vẫn có thể tiếp tục tiêm theo lịch tiếp theo.
Tuy nhiên, nếu trẻ từng xuất hiện các phản ứng nghiêm trọng như khó thở, sưng môi hoặc mặt, nổi mề đay toàn thân, sốc phản vệ hoặc sốt cao co giật, cha mẹ cần đưa trẻ khám bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn cụ thể trước khi quyết định có tiếp tục tiêm loại vắc xin đó hay không.
Sau tiêm chủng, cha mẹ cần theo dõi trẻ như thế nào?
Sau khi tiêm, trẻ cần được theo dõi tại cơ sở tiêm chủng tối thiểu 30 phút theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Sau khi về nhà, cha mẹ tiếp tục theo dõi trẻ ít nhất trong 24 giờ tiếp theo.
Cha mẹ cần chú ý thân nhiệt, nhịp thở, tinh thần, giấc ngủ và tình trạng ăn uống của trẻ. Cho trẻ mặc quần áo thoáng mát; không chạm, đè vào vị trí tiêm và tuyệt đối không đắp bất kỳ chất gì như khoai tây, lá cây hoặc chanh lên vị trí tiêm để tránh nguy cơ nhiễm khuẩn.
Cho trẻ bú mẹ nhiều hơn hoặc uống nhiều nước. Theo nội dung bác sĩ tư vấn, có thể dùng thuốc hạ sốt khi trẻ sốt trên 38,5°C hoặc khi trẻ sốt nhẹ nhưng đau hoặc quấy nhiều.
Một số phản ứng thường gặp sau tiêm gồm: đau, sưng hoặc đỏ nhẹ tại vị trí tiêm; trẻ có thể quấy khóc, sốt, biếng ăn, nôn, buồn nôn nhẹ hoặc ngủ nhiều hơn bình thường.
Những dấu hiệu cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay
Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ xuất hiện khó thở, tím tái, nổi ban hoặc phát ban toàn thân, sưng phù, nôn nhiều, co giật, li bì hoặc sốt cao không hạ.
Khi xuất hiện những dấu hiệu này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay hoặc liên hệ cơ sở tiêm chủng để được hướng dẫn; không tự xử trí tại nhà khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Chủ động tiêm chủng – Chủ động bảo vệ sức khỏe trẻ
Tiêm chủng là một hành trình lâu dài, cần sự chủ động và đồng hành của cha mẹ. Điều quan trọng là cha mẹ không nên tự ý trì hoãn, bỏ mũi hoặc thay đổi lịch tiêm của trẻ, mà cần trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn dựa trên tình trạng cụ thể của từng trẻ.
Đơn nguyên Tiêm chủng Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Địa chỉ tiêm chủng an toàn, tin cậy
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc cung cấp dịch vụ tiêm chủng an toàn với quy trình chuẩn, đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng giàu kinh nghiệm và hệ thống theo dõi sau tiêm chặt chẽ.
Khám sàng lọc trước tiêm bởi bác sĩ chuyên khoa
Tư vấn lịch tiêm phù hợp theo từng độ tuổi
Theo dõi và xử trí kịp thời các phản ứng sau tiêm
Đảm bảo chất lượng vắc xin và quy trình bảo quản nghiêm ngặt
Tiêm chủng hôm nay vì một tương lai khỏe mạnh và hạnh phúc mai sau.
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc khuyến cáo cha mẹ chủ động theo dõi lịch tiêm, đưa trẻ khám sàng lọc trước tiêm và cung cấp đầy đủ thông tin về sức khỏe, tiền sử bệnh, dị ứng cũng như các phản ứng sau những lần tiêm trước.
Mọi thắc mắc liên quan đến tiêm chủng và chăm sóc sức khỏe trẻ, cha mẹ có thể liên hệ Bệnh viện để được nhân viên y tế tư vấn.
Thông tin liên hệ và đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Tiêm chủng: 0859.573.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
