Bị quai bị nên ăn gì? Chế độ ăn giúp trẻ dễ chịu và phục hồi tốt hơn
Khi mắc quai bị, trẻ thường bị sưng đau vùng mang tai, đau khi nhai hoặc nuốt nên dễ chán ăn, ăn ít hơn bình thường. Nhiều gia đình vì lo bệnh nặng hơn nên cho trẻ kiêng nhiều loại thực phẩm. Tuy nhiên, trẻ mắc quai bị không cần một chế độ kiêng khem quá mức.
Điều quan trọng là lựa chọn thức ăn mềm, dễ nhai, dễ nuốt, bảo đảm đủ nước và dinh dưỡng phù hợp với độ tuổi. Những thực phẩm có tính acid hoặc làm trẻ đau tăng khi ăn nên tạm thời hạn chế trong thời gian tuyến nước bọt còn sưng đau.
Vì sao trẻ bị quai bị thường ăn kém?
Quai bị là bệnh truyền nhiễm do vi rút quai bị gây ra. Một trong những biểu hiện điển hình của bệnh là viêm, sưng và đau tuyến nước bọt, thường gặp nhất ở tuyến mang tai.
Trước hoặc trong thời gian tuyến mang tai sưng, trẻ có thể sốt, đau đầu, mệt mỏi và chán ăn. Khi tuyến mang tai bị viêm, động tác nhai hoặc nuốt có thể làm trẻ đau nhiều hơn. Đặc biệt, các chất có tính acid như nước trái cây họ cam quýt có thể làm tăng cảm giác đau tại tuyến nước bọt.
Vì vậy, mục tiêu của chế độ ăn trong thời gian mắc quai bị không phải là tìm một món ăn giúp “tiêu quai bị”, mà là giúp trẻ ăn uống dễ dàng hơn, duy trì đủ nước và dinh dưỡng trong quá trình hồi phục.
Trẻ bị quai bị nên ăn gì?
Ưu tiên thức ăn mềm, dễ nhai
Khi vùng tuyến mang tai còn sưng đau, thức ăn mềm giúp trẻ giảm động tác nhai và nhờ đó giảm cảm giác khó chịu.
Tùy độ tuổi và khả năng ăn của trẻ, cha mẹ có thể lựa chọn cháo, súp, cơm mềm hoặc các món được nấu mềm, cắt nhỏ, nghiền hoặc chế biến phù hợp.
Merck Manual khuyến cáo chế độ ăn mềm đối với người mắc quai bị vì giúp giảm đau do động tác nhai.
Không nhất thiết trẻ mắc quai bị chỉ được ăn cháo trong suốt thời gian bị bệnh. Khi tình trạng đau giảm và trẻ có thể nhai bình thường, thức ăn có thể được điều chỉnh dần trở lại theo chế độ ăn thường ngày.
Duy trì chế độ ăn đa dạng
Trẻ vẫn cần được cung cấp năng lượng và các chất dinh dưỡng cần thiết trong thời gian mắc bệnh.
Khẩu phần nên được duy trì đa dạng với các nhóm thực phẩm phù hợp với tuổi và khả năng ăn của trẻ. Không nên tự ý loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm khiến khẩu phần trở nên nghèo dinh dưỡng.
Nếu trẻ ăn kém, thay vì ép trẻ ăn nhiều trong một bữa, cha mẹ có thể chia khẩu phần thành các bữa nhỏ và lựa chọn những món trẻ dễ ăn hơn.
Uống đủ nước
Đây là một trong những lưu ý quan trọng khi chăm sóc người mắc quai bị.
NHS khuyến cáo người mắc quai bị uống đủ nước để tránh mất nước.
Đặc biệt khi trẻ sốt hoặc ăn uống giảm, cha mẹ nên chủ động cho trẻ uống nước thường xuyên. Nếu trẻ không muốn uống nhiều cùng lúc, có thể cho uống từng lượng nhỏ, nhiều lần trong ngày.
Không có một lượng nước cố định áp dụng cho mọi trẻ vì nhu cầu dịch phụ thuộc vào tuổi, cân nặng, chế độ ăn, nhiệt độ môi trường và tình trạng sức khỏe.
Cha mẹ cần chú ý nếu trẻ uống rất kém, miệng khô, tiểu ít hoặc mệt nhiều vì đây có thể là những biểu hiện liên quan đến thiếu nước.
Bị quai bị có nên ăn cam, chanh và thực phẩm chua không?
Đây là vấn đề cần hiểu đúng.
Khi tuyến mang tai đang viêm, những thực phẩm có tính acid, đặc biệt nước trái cây họ cam quýt, có thể làm tăng cảm giác đau khi ăn hoặc uống. Merck Manual khuyến cáo tránh các thực phẩm có tính acid gây khó chịu trong thời gian mắc quai bị.
Vì vậy, nếu trẻ thấy đau tăng khi ăn hoặc uống cam, chanh, quýt, nước trái cây chua hoặc các thực phẩm có tính acid khác thì nên tạm thời hạn chế cho đến khi tình trạng đau giảm.
Điều này không có nghĩa vitamin C làm bệnh quai bị nặng hơn, cũng không có nghĩa trẻ mắc quai bị phải kiêng hoàn toàn tất cả các loại trái cây.
Có thể lựa chọn những loại trái cây mềm, ít chua và trẻ ăn cảm thấy dễ chịu hơn.
Trẻ bị quai bị có phải kiêng thịt, cá, trứng, sữa không?
Không nên áp dụng chế độ kiêng khem quá mức nếu không có một chỉ định dinh dưỡng riêng.
Khuyến cáo chăm sóc quai bị tập trung vào việc sử dụng thức ăn mềm, hạn chế những thực phẩm có tính acid gây đau và duy trì đủ nước, thay vì yêu cầu người bệnh phải loại bỏ hàng loạt nhóm thực phẩm.
Vì vậy, khẩu phần của trẻ nên được lựa chọn theo tuổi, tình trạng sức khỏe và khả năng ăn thực tế. Thực phẩm cần được chế biến mềm nếu trẻ còn đau khi nhai.
Nếu trẻ có dị ứng thực phẩm, không dung nạp một loại thực phẩm hoặc đang mắc bệnh cần chế độ ăn riêng, cha mẹ cần tiếp tục thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Trẻ còn bú mẹ bị quai bị có tiếp tục bú không?
Với trẻ còn bú mẹ, việc nuôi dưỡng cần được duy trì phù hợp với tình trạng của trẻ và hướng dẫn của nhân viên y tế.
Nếu trẻ vẫn bú được, cần bảo đảm trẻ nhận đủ dịch và dinh dưỡng. Trường hợp trẻ bú rất kém, mệt nhiều hoặc có biểu hiện mất nước, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.
Không nên tự ý ngừng các nguồn dinh dưỡng quan trọng của trẻ chỉ vì quan niệm phải “kiêng” khi mắc quai bị.
Có cần ép trẻ ăn để nhanh khỏi không?
Không nên ép trẻ ăn.
Sốt, mệt và đau khi nhai có thể khiến trẻ giảm cảm giác ngon miệng trong những ngày đầu. Việc ép ăn có thể khiến trẻ khó chịu, sợ ăn hoặc nôn.
Cha mẹ có thể chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ, lựa chọn món mềm và cho trẻ ăn theo khả năng.
Trong giai đoạn trẻ ăn kém, cần đặc biệt chú ý việc cung cấp đủ nước. Khi sốt giảm, tuyến mang tai bớt đau và sức khỏe hồi phục, khả năng ăn uống thường sẽ dần cải thiện.
Có món ăn nào giúp chữa khỏi quai bị nhanh hơn không?
Không có thực phẩm nào có tác dụng điều trị đặc hiệu vi rút quai bị.
Hiện nay, điều trị quai bị chủ yếu là điều trị hỗ trợ và giảm triệu chứng. Merck Manual xác định điều trị bệnh quai bị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ.
Vì vậy, cha mẹ không nên tìm kiếm hoặc sử dụng các loại thực phẩm, thảo dược hay sản phẩm được quảng cáo có khả năng “tiêu quai bị”, “diệt vi rút” hoặc phòng biến chứng khi chưa có bằng chứng và hướng dẫn chuyên môn.
Chế độ ăn có vai trò duy trì dinh dưỡng và giúp trẻ dễ chịu hơn trong thời gian cơ thể hồi phục, không thay thế việc theo dõi và điều trị khi có biến chứng.
Ngoài ăn uống, trẻ bị quai bị cần được chăm sóc như thế nào?
Trẻ cần được nghỉ ngơi, giữ vệ sinh cơ thể và theo dõi tình trạng sức khỏe.
Không cần bắt trẻ kiêng tắm hoặc nằm trong phòng kín hoàn toàn. Trẻ vẫn cần được vệ sinh phù hợp và sinh hoạt trong môi trường sạch, thông thoáng.
Không nên xoa bóp mạnh vùng tuyến mang tai, đắp lá hoặc bôi các chất không rõ thành phần lên vùng sưng.
Quai bị là bệnh do vi rút nên kháng sinh không có tác dụng điều trị bệnh quai bị. Không tự mua kháng sinh, corticosteroid hoặc các thuốc khác cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Bệnh quai bị bao lâu thì khỏi?
Phần lớn người mắc quai bị hồi phục hoàn toàn trong khoảng 2 tuần. Tình trạng sưng tuyến mang tai thường kéo dài khoảng 5–7 ngày và sau đó giảm dần.
Tuy nhiên, thời gian hồi phục có thể khác nhau giữa các trường hợp.
Nếu trẻ đang có xu hướng ổn định nhưng đột ngột sốt trở lại, đau tăng hoặc xuất hiện triệu chứng mới thì cần được khám lại.
Khi nào trẻ bị quai bị cần đi khám?
Trong quá trình chăm sóc tại nhà, cha mẹ không nên chỉ quan tâm trẻ ăn được bao nhiêu mà cần theo dõi toàn trạng và các dấu hiệu có thể liên quan đến biến chứng.
Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu xuất hiện:
Sốt cao hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
Đau đầu nhiều.
Nôn nhiều.
Cứng cổ.
Rối loạn ý thức hoặc biểu hiện thần kinh bất thường.
Đau bụng nhiều.
Đau hoặc sưng tinh hoàn.
Uống rất kém hoặc có dấu hiệu mất nước.
Vùng mang tai sưng đau bất thường hoặc tình trạng bệnh diễn biến không như dự kiến.
Quai bị có thể gây các biến chứng như viêm tinh hoàn ở nam giới sau tuổi dậy thì, viêm buồng trứng, viêm màng não, viêm tụy và một số biến chứng khác.
Ăn đúng quan trọng hơn kiêng nhiều
Khi trẻ mắc quai bị, cha mẹ không cần xây dựng một chế độ ăn quá khác biệt hoặc kiêng khem hàng loạt thực phẩm.
Ba nguyên tắc dễ nhớ là: thức ăn mềm – đủ nước – hạn chế thực phẩm có tính acid nếu làm trẻ đau tăng. Đây cũng là những nội dung có cơ sở rõ trong các tài liệu chuyên môn về chăm sóc quai bị.
Khi trẻ giảm đau, ăn uống tốt hơn, có thể dần trở lại chế độ ăn bình thường phù hợp với lứa tuổi.
Bên cạnh chăm sóc người đang mắc bệnh, cha mẹ nên kiểm tra lại lịch tiêm chủng của trẻ và các thành viên trong gia đình.
Vắc xin phòng quai bị thường có trong vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella (MMR) hoặc sởi – quai bị – rubella – thủy đậu (MMRV).
Đơn nguyên Tiêm chủng Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Địa chỉ tiêm chủng an toàn, tin cậy
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc cung cấp dịch vụ tiêm chủng an toàn với quy trình chuẩn, đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng giàu kinh nghiệm và hệ thống theo dõi sau tiêm chặt chẽ.
Khám sàng lọc trước tiêm bởi bác sĩ chuyên khoa
Tư vấn lịch tiêm phù hợp theo từng độ tuổi
Theo dõi và xử trí kịp thời các phản ứng sau tiêm
Đảm bảo chất lượng vắc xin và quy trình bảo quản nghiêm ngặt.
Tiêm chủng hôm nay vì một tương lai khỏe mạnh và hạnh phúc mai sau.
Thông tin liên hệ và đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Tiêm chủng: 0859.573.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
