SÀNG LỌC VÀ CHẨN ĐOÁN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG THAI KỲ: THỜI ĐIỂM VÀ CÁC CHỈ SỐ CẦN BIẾT
Đái tháo đường thai kỳ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi nếu không được phát hiện, theo dõi và quản lý phù hợp.
Sàng lọc đúng thời điểm, đặc biệt ở tuần thai 24–28, giúp phát hiện sớm bất thường glucose huyết và là cơ sở để bác sĩ có kế hoạch theo dõi, chăm sóc thai kỳ phù hợp.
Ai cần sàng lọc đái tháo đường thai kỳ?
Hiện nay, trên thế giới có hai mô hình tầm soát chính: tầm soát đại trà và tầm soát chọn lọc theo yếu tố nguy cơ. Mặc dù vẫn còn một số vấn đề chưa hoàn toàn thống nhất, hầu hết các tổ chức chuyên môn khuyến cáo thực hiện tầm soát đái tháo đường thai kỳ (ĐTĐTK) rộng rãi cho thai phụ.
Việc đánh giá nguy cơ cần được thực hiện ngay từ lần khám thai đầu tiên để xác định thời điểm xét nghiệm phù hợp.
Sàng lọc trong 3 tháng đầu thai kỳ
Những thai phụ có nguy cơ cao
Thai phụ được xác định có nguy cơ cao khi có các yếu tố như:
Thừa cân và có thêm ít nhất một yếu tố nguy cơ: tiền sử gia đình có người mắc đái tháo đường ở thế hệ thứ nhất; yếu tố chủng tộc; bệnh tim mạch; tăng huyết áp; HDL-C < 0,9 mmol/L; triglycerid > 2,82 mmol/L; hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS); ít vận động hoặc có dấu gai đen;
HbA1c > 5,7% hoặc có tiền đái tháo đường, bao gồm rối loạn dung nạp glucose hoặc rối loạn glucose huyết lúc đói;
Tiền sử đái tháo đường thai kỳ;
Tuổi > 35;
Suy giảm miễn dịch mắc phải (HIV).
Nhóm nguy cơ thấp
Các đặc điểm của nhóm nguy cơ thấp gồm:
Tuổi < 25;
BMI < 23 kg/m²;
Không có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường ở thế hệ thứ nhất;
Không có tiền sử rối loạn dung nạp glucose hoặc đái tháo đường thai kỳ.
Ngay trong lần khám thai đầu tiên, thai phụ cần được đánh giá các yếu tố nguy cơ.
Với nhóm nguy cơ thấp, thai phụ được hẹn thực hiện xét nghiệm sàng lọc ở tuần thai 24–28.
Đối với thai phụ nguy cơ cao, cần xét nghiệm glucose huyết tương tĩnh mạch lúc đói sau khi nhịn ăn ít nhất 8 giờ hoặc glucose huyết tương tĩnh mạch bất kỳ ngay trong lần khám thai đầu tiên.
Đánh giá kết quả xét nghiệm trong 3 tháng đầu
Kết quả bình thường
Glucose huyết tương tĩnh mạch lúc đói: 70–90 mg/dL (3,9–5,0 mmol/L);
Glucose huyết tương tĩnh mạch bất kỳ: ≤ 199 mg/dL (11 mmol/L).
Thai phụ thuộc nhóm này vẫn cần tiếp tục thực hiện sàng lọc ĐTĐTK ở tuần thai 24–28.
Trường hợp nghi ngờ
Glucose huyết tương tĩnh mạch lúc đói: 91–125 mg/dL (5,1–6,9 mmol/L) và/hoặc;
HbA1c: 5,7–6,4%.
Thai phụ cần được thực hiện xét nghiệm sàng lọc ngay theo chỉ định.
Đái tháo đường trong thai kỳ
Các giá trị được sử dụng gồm:
Glucose huyết tương tĩnh mạch lúc đói ≥ 126 mg/dL (7,0 mmol/L). Cần thực hiện tại hai thời điểm khác nhau hoặc kết hợp với HbA1c bất thường;
Glucose huyết tương tĩnh mạch bất kỳ ≥ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) kèm các triệu chứng tăng glucose huyết điển hình hoặc cơn tăng glucose huyết cấp.
Những trường hợp này cần được giới thiệu khám chuyên khoa Nội tiết để đánh giá và quản lý phù hợp.
Y văn ghi nhận HbA1c tăng trong 3 tháng đầu thai kỳ liên quan đến tăng nguy cơ dị tật thai như thai vô sọ, tật đầu nhỏ, dị tật tim… Thai phụ có HbA1c > 6,5% có nguy cơ dị tật thai tăng. Vì vậy, chuyên khoa Sản cần lưu ý nguy cơ và tư vấn sàng lọc dị tật, đặc biệt là dị tật tim thai.
Tuần 24–28: Thời điểm quan trọng để sàng lọc đái tháo đường thai kỳ
Từ tuần thai 24–28, thực hiện tầm soát ĐTĐTK cho tất cả thai phụ. Đây được xem là thời điểm chuẩn, phù hợp để phát hiện bất thường chuyển hóa carbohydrate trong thai kỳ bằng nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75 g – 2 giờ.
Khi thai kỳ bước vào giai đoạn này, thai phụ cần được tư vấn về mục đích của việc tầm soát ĐTĐTK, hướng dẫn chế độ ăn và chuẩn bị đúng trước khi thực hiện nghiệm pháp.
Cần chuẩn bị gì trước nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g?
Để kết quả xét nghiệm phản ánh chính xác tình trạng chuyển hóa glucose, thai phụ cần thực hiện đúng hướng dẫn:
Trong 3 ngày trước nghiệm pháp, không ăn chế độ quá nhiều carbohydrate nhưng cũng không ăn kiêng nhằm tránh ảnh hưởng đến kết quả;
Nhịn đói ít nhất 8 giờ trước khi làm nghiệm pháp; có thể uống nước lọc;
Lấy 1–2 mL máu tĩnh mạch để định lượng glucose huyết tương lúc đói trước khi thực hiện nghiệm pháp;
Uống dung dịch chứa 75 g glucose trong vòng 5 phút;
Tiếp tục lấy 1–2 mL máu tĩnh mạch để định lượng glucose huyết tương tại hai thời điểm: 1 giờ và 2 giờ sau uống glucose;
Trong thời gian thực hiện nghiệm pháp, thai phụ không ăn hoặc uống thêm thực phẩm khác, nghỉ ngơi và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế.
Chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ bằng nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g
Kết quả glucose huyết tương tĩnh mạch được đánh giá tại 3 thời điểm:
| Thời điểm | Glucose huyết tương (mg/dL) | Glucose huyết tương (mmol/L) |
|---|---|---|
| Lúc đói | ≥ 92 | ≥ 5,1 |
| Sau 1 giờ | ≥ 180 | ≥ 10,0 |
| Sau 2 giờ | ≥ 153 | ≥ 8,5 |
Chỉ cần có ít nhất 01 trong 03 giá trị glucose huyết tương bằng hoặc cao hơn ngưỡng trên là đủ tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ.
(Theo ADA và hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam năm 2021).
Có thể sàng lọc đái tháo đường thai kỳ trong 3 tháng cuối không?
Không có chống chỉ định thực hiện sàng lọc ĐTĐTK trong 3 tháng cuối thai kỳ. Tuy nhiên, để phát hiện sớm và quản lý thai kỳ hiệu quả, việc sàng lọc nên được thực hiện thường quy trong 3 tháng giữa thai kỳ, đặc biệt ở tuần 24–28.
Chủ động sàng lọc để bảo vệ sức khỏe mẹ và thai nhi
Đái tháo đường thai kỳ có thể không biểu hiện triệu chứng rõ ràng, vì vậy thai phụ không nên chờ đến khi xuất hiện bất thường mới thực hiện xét nghiệm.
Đánh giá yếu tố nguy cơ ngay từ lần khám thai đầu tiên và thực hiện sàng lọc ĐTĐTK ở tuần 24–28 theo hướng dẫn của nhân viên y tế có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm, quản lý glucose huyết và chăm sóc thai kỳ.
Thai phụ cần khám thai định kỳ, thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ. Khi kết quả xét nghiệm bất thường, cần được tư vấn và quản lý tại cơ sở y tế, không tự điều chỉnh chế độ ăn hoặc sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định.
Tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc, thai phụ được thăm khám, tư vấn và theo dõi thai kỳ bởi đội ngũ nhân viên y tế chuyên khoa Sản; đồng thời được hướng dẫn thực hiện các xét nghiệm sàng lọc cần thiết theo tình trạng sức khỏe và tuổi thai.
Mỗi lần khám thai đúng hẹn là thêm một cơ hội phát hiện sớm nguy cơ. Chủ động sàng lọc hôm nay – đồng hành cùng một thai kỳ an toàn, khỏe mạnh.
Thông tin liên hệ và đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Tiêm chủng: 0859.573.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
