Vắc xin sởi: Vì sao cần tiêm đủ và đúng lịch?
Sởi thường được biết đến với các biểu hiện sốt, ho, chảy nước mũi, mắt đỏ và phát ban. Tuy nhiên, đây không phải là bệnh mà trẻ nào cũng có thể tự khỏi một cách nhẹ nhàng. Sởi là bệnh truyền nhiễm do vi rút, có khả năng lây lan rất cao và có thể gây những biến chứng nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, trẻ suy dinh dưỡng hoặc người có hệ miễn dịch suy yếu.
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu bệnh sởi. Vì vậy, tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch là biện pháp quan trọng nhất để chủ động phòng bệnh và hạn chế sự lây lan của sởi trong cộng đồng.
Vắc xin sởi là biện pháp phòng bệnh sởi hiệu quả cao, có các loại như vắc xin sởi đơn (MVVAC), vắc xin sởi – rubella (MR), và vắc xin 3 trong 1 (MMR/Priorix) phòng sởi – quai bị – rubella. Mũi đầu tiên tiêm khi trẻ đủ 9 tháng tuổi, mũi nhắc lại lúc 18 tháng hoặc theo lịch dịch vụ.
Theo các khuyến cáo chuyên môn, hai liều vắc xin có thành phần sởi có hiệu quả khoảng 97% trong phòng mắc sởi. Lợi ích của tiêm chủng không chỉ ở việc tạo miễn dịch bảo vệ cho từng cá nhân mà còn góp phần giảm số người cảm nhiễm trong cộng đồng. Với một bệnh có khả năng lây truyền rất cao như sởi, việc duy trì tỷ lệ bao phủ hai liều vắc xin từ 95% trở lên có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế sự lây truyền của vi rút và giảm nguy cơ xuất hiện các vụ dịch.
|
|
|
|
Bệnh sởi lây truyền như thế nào?
Vi rút sởi lây chủ yếu qua đường hô hấp khi người mắc bệnh ho, hắt hơi hoặc phát tán các dịch tiết đường hô hấp ra môi trường.
Khả năng lây của bệnh rất cao. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vi rút sởi có thể tồn tại và còn khả năng lây nhiễm trong không khí hoặc trên bề mặt tới khoảng 2 giờ. Một người mắc sởi có thể làm lây bệnh cho nhiều người chưa có miễn dịch khi tiếp xúc gần.
Đáng chú ý, người mắc sởi có thể lây truyền vi rút từ khoảng 4 ngày trước đến 4 ngày sau khi xuất hiện ban. Điều này khiến bệnh dễ lây lan trước cả khi một số trường hợp được nhận biết rõ ràng.
Sởi có thể gây những biến chứng gì?
Phần lớn mọi người biết đến sởi qua biểu hiện phát ban, nhưng những biến chứng của bệnh mới là vấn đề cần đặc biệt lưu ý.
Sởi có thể gây viêm tai giữa, tiêu chảy và mất nước, viêm phổi, tổn thương mắt, viêm não và những biến chứng nghiêm trọng khác. Trẻ nhỏ chưa được tiêm chủng, trẻ suy dinh dưỡng và người suy giảm miễn dịch có nguy cơ mắc bệnh nặng cao hơn.
WHO ước tính năm 2024 vẫn có khoảng 95.000 trường hợp tử vong do sởi trên toàn cầu, phần lớn xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi chưa được tiêm hoặc chưa được tiêm đầy đủ.
Đây cũng là lý do cha mẹ không nên coi sởi đơn thuần là một bệnh “phát ban rồi sẽ khỏi”.
Vắc xin sởi có tác dụng gì?
Vắc xin giúp hệ miễn dịch tạo đáp ứng bảo vệ trước vi rút sởi mà người tiêm không phải trải qua bệnh sởi tự nhiên và những nguy cơ biến chứng do bệnh gây ra.
WHO khuyến cáo trẻ cần được tiêm 2 liều vắc xin có thành phần sởi, bởi không phải tất cả trẻ đều tạo được miễn dịch bảo vệ đầy đủ sau liều đầu tiên.
Theo WHO, hai liều vắc xin có thành phần sởi có thể tạo mức bảo vệ rất cao, lên tới khoảng 97% trong một số dữ liệu được công bố.
Vắc xin phòng sởi có thể được sử dụng dưới dạng vắc xin sởi đơn hoặc phối hợp với các thành phần khác như sởi – rubella (MR), sởi – quai bị – rubella (MMR) hoặc một số vắc xin phối hợp khác.
Trẻ cần tiêm vắc xin sởi khi nào?
Lịch tiêm cụ thể phụ thuộc vào chương trình tiêm chủng của từng quốc gia, tình hình dịch tễ và loại vắc xin được sử dụng.
WHO khuyến cáo trẻ cần được tiêm 2 liều vắc xin có thành phần sởi. Tại những quốc gia hoặc khu vực có nguy cơ sởi cao, liều đầu thường được thực hiện từ khoảng 9 tháng tuổi và liều tiếp theo vào giai đoạn sau.
Trong một số tình huống dịch, trẻ có thể được chỉ định tiêm sớm hơn. Chẳng hạn, trong kế hoạch phòng, chống dịch sởi năm 2025 tại Việt Nam, Bộ Y tế đã triển khai tiêm một mũi vắc xin sởi cho trẻ từ đủ 6 tháng đến dưới 9 tháng tuổi tại các địa bàn, đối tượng thuộc kế hoạch.
Điều cha mẹ cần lưu ý là mũi tiêm sớm trong chiến dịch chống dịch không phải lúc nào cũng thay thế các mũi tiêm thường quy sau đó. Vì vậy, sau mỗi đợt tiêm, cần tiếp tục theo dõi lịch và đưa trẻ đi tiêm các mũi tiếp theo theo hướng dẫn của cơ sở tiêm chủng.
Trẻ đã từng tiêm một mũi sởi có cần tiêm tiếp không?
Có. Một mũi vắc xin chưa bảo đảm tất cả trẻ đều hình thành miễn dịch bảo vệ.
Việc hoàn thành đủ số liều theo lịch giúp tăng tỷ lệ người có miễn dịch và hạn chế hình thành khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với sởi vì khả năng lây truyền của bệnh rất cao.
Nếu trẻ đã quá tuổi tiêm nhưng chưa tiêm đủ hoặc gia đình không nhớ rõ trẻ đã tiêm những mũi nào, cha mẹ nên mang theo sổ hoặc thông tin tiêm chủng đã có để nhân viên y tế kiểm tra và tư vấn lịch tiêm bù phù hợp.
Người lớn có cần quan tâm đến vắc xin sởi?
Sởi không chỉ xảy ra ở trẻ em. Người lớn chưa có miễn dịch vẫn có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với nguồn lây.
WHO khuyến nghị tiêm chủng cho những trẻ em và người lớn còn cảm nhiễm nếu không có chống chỉ định.
Đặc biệt, người không có bằng chứng rõ ràng về tiền sử tiêm chủng nên trao đổi với nhân viên y tế để được đánh giá. Phụ nữ đang có kế hoạch mang thai cũng cần chủ động kiểm tra tình trạng tiêm chủng trước khi mang thai vì các vắc xin phối hợp chứa thành phần sởi như MMR là vắc xin sống giảm độc lực và có những lưu ý riêng về chỉ định.
Sau tiêm vắc xin sởi có thể gặp phản ứng gì?
Giống như các vắc xin khác, sau tiêm vắc xin có thành phần sởi, một số người có thể gặp các phản ứng như đau tại vị trí tiêm, sốt hoặc phát ban nhẹ. Phần lớn các phản ứng thông thường sẽ tự hết.
Sau tiêm, người được tiêm cần được theo dõi theo hướng dẫn của cơ sở tiêm chủng. Nếu xuất hiện biểu hiện bất thường hoặc phản ứng khiến gia đình lo lắng, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí phù hợp.
Đừng để trẻ bỏ lỡ mũi tiêm phòng sởi
Sởi có khả năng lây lan rất nhanh nhưng lại là bệnh có thể chủ động phòng ngừa bằng vắc xin. Điều quan trọng không chỉ là trẻ “đã từng tiêm sởi”, mà cần được tiêm đủ số liều và đúng lịch phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và tình hình dịch tễ.
Cha mẹ nên kiểm tra lại sổ tiêm chủng của trẻ. Nếu trẻ chưa tiêm, tiêm chưa đủ hoặc không rõ lịch sử tiêm, hãy đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được kiểm tra và tư vấn thay vì tự xác định lịch tiêm.
Đơn nguyên Tiêm chủng Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Địa chỉ tiêm chủng an toàn, tin cậy
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc cung cấp dịch vụ tiêm chủng an toàn với quy trình chuẩn, đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng giàu kinh nghiệm và hệ thống theo dõi sau tiêm chặt chẽ.
Khám sàng lọc trước tiêm bởi bác sĩ chuyên khoa
Tư vấn lịch tiêm phù hợp theo từng độ tuổi
Theo dõi và xử trí kịp thời các phản ứng sau tiêm
Đảm bảo chất lượng vắc xin và quy trình bảo quản nghiêm ngặt
Tiêm chủng hôm nay vì một tương lai khỏe mạnh và hạnh phúc mai sau.
Thông tin liên hệ và đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Tiêm chủng: 0859.573.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
