Thói quen ăn uống của trẻ: Đừng đợi lớn mới “sửa”, hãy bắt đầu từ bữa ăn đầu đời

Có một thực tế rất dễ nhận ra trong lâm sàng: nhiều cha mẹ chỉ thực sự lo lắng về dinh dưỡng khi trẻ bắt đầu biếng ăn, chậm tăng cân hoặc thừa cân. Nhưng khi đó, thói quen ăn uống của trẻ đã hình thành từ rất sớm – âm thầm, bền bỉ và khó thay đổi.

Thay vì “chỉnh sửa”, cách hiệu quả hơn là xây dựng thói quen ăn uống đúng ngay từ những tháng đầu đời. Và hành trình đó bắt đầu từ chính bữa ăn mỗi ngày trong gia đình.

Một bữa ăn không chỉ là “ăn đủ” – mà là cách trẻ học về cuộc sống

Nhiều phụ huynh tập trung vào câu hỏi: “Hôm nay con ăn được bao nhiêu?” Nhưng trong thực tế, điều quan trọng hơn là:

Trẻ có cảm thấy thoải mái khi ăn không?

Trẻ có được lựa chọn và khám phá không?

Trẻ có nhìn thấy người lớn ăn uống lành mạnh không?

Bởi trẻ không học ăn qua lời nói, mà học bằng quan sát và trải nghiệm.

Nếu bữa ăn là áp lực, tiếng quát mắng, hoặc là cuộc “đuổi theo từng thìa”, trẻ rất dễ hình thành tâm lý sợ ăn, chống đối hoặc ăn không kiểm soát sau này.

Ngược lại, khi bữa ăn là thời gian dễ chịu, có sự kết nối, trẻ sẽ ăn một cách tự nhiên và tích cực hơn.

Vì sao cần hình thành thói quen ăn uống lành mạnh từ sớm?

Những năm đầu đời là “giai đoạn cửa sổ” quan trọng quyết định sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ. Một chế độ dinh dưỡng hợp lý không chỉ giúp trẻ 

Tăng trưởng tốt

Tăng cường hệ miễn dịch

Phòng ngừa suy dinh dưỡng và thiếu vi chất

Giảm nguy cơ thừa cân, béo phì

Hạn chế nguy cơ bệnh mạn tính khi trưởng thành

Đặc biệt, các hành vi ăn uống được hình thành từ nhỏ sẽ ảnh hưởng lâu dài đến thói quen dinh dưỡng của trẻ sau này.

Xây dựng thói quen ăn uống theo từng giai đoạn

Giai đoạn 6–8 tháng: Những thìa ăn đầu tiên quyết định rất nhiều

Đây là thời điểm trẻ bắt đầu làm quen với thức ăn ngoài sữa mẹ. Nhiều cha mẹ lo lắng khi thấy con ăn ít, nhưng thực tế, tuy nhiên mục tiêu chính không phải là “ăn no”, mà là làm quen.

Ở giai đoạn này, trẻ cần: Tiếp tục bú mẹ nhiều lần trong ngày; Ăn thức ăn mềm, nhuyễn; Làm quen từng loại thực phẩm mới trong vài ngày

Quan trọng hơn, trẻ cần được: Nhìn, chạm, nếm; Làm quen với mùi vị và kết cấu

Một chút bừa bộn trong bữa ăn không phải là vấn đề – đó chính là cách trẻ học.

Giai đoạn 9–11 tháng: Khi trẻ bắt đầu “muốn tự làm”

Nếu cha mẹ tinh ý, sẽ thấy trẻ ở giai đoạn này bắt đầu: Cầm nắm thức ăn; Đưa tay vào bát; Tò mò với mọi thứ trên bàn ăn …Đây không phải là “nghịch”, mà là dấu hiệu phát triển tốt.

Thay vì ngăn cản, hãy: Cho trẻ ăn thức ăn mềm có thể cầm tay; Cho phép trẻ tự ăn một phần; Tăng dần độ đặc của thức ăn. Đồng thời, cần đảm bảo khẩu phần có đủ: Tinh bột; Đạm, Chất béo, Vitamin và khoáng chất

Một điều rất quan trọng:  Không ép trẻ ăn quá mức nhu cầu – vì điều này dễ làm mất cảm giác đói – no tự nhiên của trẻ.

Giai đoạn 12–23 tháng: Thói quen bắt đầu “định hình”

Đây là giai đoạn nhiều phụ huynh lo lắng khi trẻ bắt đầu kén ăn. Tuy nhiên, đây là thời điểm trẻ hình thành tính tự chủ, biết lựa chọn và phản ứng với môi trường. Cách cha mẹ xử lý sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thói quen ăn uống sau này.

Cần duy trì các nguyên tắc: cho trẻ ăn cùng gia đình, thức ăn mềm dễ nhai, khẩu phần đa dạng. Đồng thời hạn chế đồ uống có đường, tránh thực phẩm chế biến sẵn và khuyến khích uống nước.

Quan trọng nhất, không biến bữa ăn thành áp lực. Khi trẻ được tôn trọng cảm giác đói – no, trẻ sẽ tự điều chỉnh lượng ăn một cách tự nhiên.

Vai trò của gia đình: Không phải “dạy”, mà là “làm gương”

04 “KHÔng” cha mẹ nên nhớ

Trong thực hành dinh dưỡng nhi khoa, có một số nguyên tắc rất đơn giản nhưng hiệu quả:

KHÔNG ép ăn

KHÔNG so sánh trẻ với trẻ khác

KHÔNG dùng đồ ăn làm phần thưởng hoặc trừng phạt

KHÔNG nóng vội, hãy kiên nhẫn với quá trình vì thói quen ăn uống không hình thành trong vài ngày, mà là kết quả của hàng trăm bữa ăn nhỏ mỗi ngày.

Nuôi dưỡng một đứa trẻ không chỉ dừng lại ở việc cung cấp đủ dinh dưỡng, mà quan trọng hơn là giúp trẻ hình thành mối quan hệ lành mạnh với thức ăn.

Một đứa trẻ ăn uống tốt không phải là trẻ ăn nhiều, mà là trẻ biết ăn đa dạng thực phẩm, ăn trong tâm thế thoải mái, vui vẻ và có khả năng lắng nghe tín hiệu đói – no của cơ thể. Những nền tảng này không hình thành một cách ngẫu nhiên, mà bắt đầu từ chính cách gia đình tổ chức và duy trì từng bữa ăn hằng ngày.

Giai đoạn ăn bổ sung từ 6–23 tháng tuổi là thời điểm nhạy cảm đối với tăng trưởng và phát triển của trẻ. Cha mẹ cần đảm bảo chế độ ăn khoa học, vệ sinh và phù hợp lứa tuổi, đồng thời theo dõi sức khỏe trẻ thường xuyên. Khi có dấu hiệu trẻ biếng ăn kéo dài, chậm tăng cân hoặc nghi ngờ thiếu vi chất, cần đưa trẻ đi khám để được tư vấn chuyên môn.

Khám và tư vấn dinh dưỡng cho trẻ tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc là một trong những cơ sở chuyên khoa hàng đầu của tỉnh trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, cung cấp dịch vụ khám, tư vấn dinh dưỡng, theo dõi tăng trưởng và hướng dẫn ăn bổ sung khoa học cho trẻ nhỏ.

Đội ngũ bác sĩ Nhi khoa, chuyên gia dinh dưỡng và điều dưỡng giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng đồng hành cùng gia đình trong việc chăm sóc sức khỏe trẻ.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám định kỳ để được tư vấn chế độ ăn phù hợp từng giai đoạn phát triển, phòng ngừa suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và đảm bảo trẻ phát triển toàn diện.

Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Đồng hành cùng mẹ và bé vì một thế hệ khỏe mạnh.

Thông tin liên hệ đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC

Hotline CSKH: 0911.553.115

Hotline Cấp cứu 24/7: 0859.873.115

Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ

Fanpage | Zalo | YouTube: Bệnh Viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Nguồn: Bộ Y tế, Quyết định số 318/QĐ-BYT ngày 30/01/2026; Quyết định ban hành tài liệu “Hướng dẫn ăn bổ sung cho trẻ từ 6 tháng tuổi đến 23 tháng tuổi”