Dấu hiệu bệnh quai bị ở trẻ em: Nhận biết sớm và khi nào cần đi khám?
Quai bị ở trẻ em thường được cha mẹ nhận biết khi thấy vùng má hoặc mang tai của trẻ sưng lên. Tuy nhiên, tình trạng sưng tuyến mang tai không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay từ đầu. Trước đó vài ngày, trẻ có thể chỉ sốt, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn hoặc đau khi nhai.
Nhận biết sớm dấu hiệu bệnh quai bị ở trẻ em giúp cha mẹ chủ động cho trẻ nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với người khác và theo dõi những biểu hiện bất thường có thể liên quan đến biến chứng.
Quai bị ở trẻ em là bệnh gì?
Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút quai bị (mumps virus) gây ra. Bệnh lây chủ yếu qua nước bọt và dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc gần với người khác.
Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi rút có thể gây viêm các tuyến nước bọt, trong đó tuyến mang tai thường bị ảnh hưởng nhất.
Theo CDC, thời gian từ khi nhiễm vi rút đến khi xuất hiện triệu chứng thường khoảng 16–18 ngày, nhưng có thể dao động từ 12–25 ngày. CDC – Clinical Overview of Mumps
Dấu hiệu ban đầu của bệnh quai bị ở trẻ em
Những ngày đầu, biểu hiện của quai bị có thể khá giống một số bệnh nhiễm vi rút thông thường.
Trẻ có thể: Sốt, Mệt mỏi, Đau đầu, Đau cơ, Chán ăn.
Sau đó, trẻ có thể bắt đầu cảm thấy đau vùng quanh tai, đau khi nhai hoặc nuốt trước khi cha mẹ nhận thấy vùng tuyến mang tai sưng rõ.
Không phải trẻ nào mắc quai bị cũng có đầy đủ các biểu hiện trên. Một số trẻ có triệu chứng rất nhẹ.
Sưng tuyến mang tai – dấu hiệu điển hình của quai bị
Dấu hiệu đặc trưng nhất của bệnh là sưng đau tuyến mang tai.
Tuyến mang tai nằm ở vùng trước và dưới tai. Khi tuyến này viêm và sưng, cha mẹ có thể thấy vùng má – góc hàm của trẻ đầy lên, làm khuôn mặt mất cân đối.
Tình trạng sưng có thể xuất hiện ở một bên hoặc cả hai bên. Một bên có thể sưng trước rồi vài ngày sau bên còn lại mới xuất hiện.
Trẻ thường cảm thấy đau hoặc khó chịu khi nhai, nuốt hay há miệng.
Tuy nhiên, cần lưu ý: không phải cứ sưng vùng mang tai là mắc quai bị. Viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn, tắc ống tuyến nước bọt, viêm hạch và một số bệnh lý vùng hàm mặt cũng có thể gây biểu hiện tương tự.
Trẻ mắc quai bị có nhất thiết phải sưng cả hai bên mặt không?
Không.
Quai bị có thể gây sưng một hoặc cả hai tuyến mang tai. Vì vậy, trẻ chỉ sưng một bên vẫn có thể mắc bệnh.
Ngược lại, một số trường hợp nhiễm vi rút quai bị có triệu chứng nhẹ hoặc không xuất hiện tình trạng sưng tuyến nước bọt rõ ràng. Theo CDC, một số người mắc quai bị có thể không có triệu chứng hoặc chỉ có biểu hiện hô hấp nhẹ, không đặc hiệu. CDC – About Mumps
Do đó, không nên loại trừ quai bị chỉ vì trẻ không có hình ảnh “sưng hai bên má” điển hình.
Quai bị ở trẻ em thường kéo dài bao lâu?
Phần lớn trẻ mắc quai bị không biến chứng sẽ hồi phục trong khoảng vài tuần.
Tình trạng sưng tuyến mang tai thường giảm dần theo thời gian. Trong quá trình này, trẻ cần được nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn thức ăn phù hợp và theo dõi sức khỏe.
Cha mẹ không nên chỉ căn cứ vào việc vùng mang tai đã hết sưng để đánh giá trẻ hoàn toàn ổn. Nếu trẻ xuất hiện thêm các triệu chứng bất thường trong quá trình bệnh, cần được khám lại.
Dấu hiệu nào cho thấy trẻ có thể gặp biến chứng?
Phần lớn trẻ mắc quai bị hồi phục mà không có biến chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, vi rút quai bị có thể ảnh hưởng đến các cơ quan khác ngoài tuyến nước bọt.
Đau và sưng tinh hoàn
Ở nam giới mắc quai bị sau tuổi dậy thì, viêm tinh hoàn là một biến chứng cần được lưu ý.
Nếu trẻ trai hoặc trẻ vị thành niên xuất hiện đau, sưng một hoặc hai bên tinh hoàn, cần đưa trẻ đi khám.
Viêm tinh hoàn do quai bị có thể ảnh hưởng đến mô tinh hoàn, nhưng không nên đồng nhất biến chứng này với vô sinh. Không phải người mắc viêm tinh hoàn do quai bị đều mất khả năng sinh sản.
Đau đầu nhiều, nôn hoặc cứng cổ
Quai bị có thể gây viêm màng não và hiếm hơn là viêm não.
Trẻ cần được đánh giá tại cơ sở y tế nếu xuất hiện đau đầu nhiều, nôn, cứng cổ, thay đổi ý thức hoặc những biểu hiện thần kinh bất thường.
Đau bụng nhiều
Đau bụng nhiều trong thời gian mắc quai bị cũng cần được chú ý vì bệnh có thể liên quan đến viêm tụy hoặc, ở nữ sau tuổi dậy thì, viêm buồng trứng.
Không nên tự xác định nguyên nhân đau bụng tại nhà khi trẻ đang mắc hoặc nghi mắc quai bị.
Khi nào cần đưa trẻ bị quai bị đến bệnh viện?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi trẻ sốt kèm sưng đau vùng mang tai, đặc biệt nếu trước đó có tiếp xúc với người mắc quai bị hoặc trong lớp học đang xuất hiện ca bệnh.
Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm nếu có một trong những biểu hiện:
Trẻ mệt nhiều hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
Sốt cao hoặc sốt kéo dài.
Đau đầu nhiều.
Nôn nhiều.
Cứng cổ.
Rối loạn ý thức hoặc biểu hiện thần kinh bất thường.
Đau bụng nhiều.
Đau hoặc sưng tinh hoàn.
Trẻ ăn uống kém, có dấu hiệu mất nước.
Có bất kỳ biểu hiện bất thường nào khiến gia đình lo lắng.
Đặc biệt, nếu trẻ có bệnh nền hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn theo dõi phù hợp.
Trẻ bị sưng mang tai có cần xét nghiệm quai bị không?
Không phải tất cả trẻ sưng tuyến mang tai đều cần làm cùng một loại xét nghiệm.
Bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, tiền sử tiếp xúc, tình hình dịch tễ, tiền sử tiêm chủng và thăm khám để quyết định có cần xét nghiệm xác định vi rút quai bị hay không.
Trong những trường hợp cần xác định chẩn đoán, xét nghiệm sinh học phân tử như RT-PCR có thể được sử dụng để phát hiện vi rút. Việc lấy mẫu cần thực hiện đúng loại bệnh phẩm và đúng thời điểm để tăng khả năng phát hiện. CDC – Laboratory Testing for Mumps
Cha mẹ không nên tự yêu cầu xét nghiệm hoặc dựa vào một kết quả xét nghiệm đơn lẻ để tự kết luận mà cần được bác sĩ đánh giá cùng với biểu hiện lâm sàng.
Trẻ nghi mắc quai bị có nên tiếp tục đi học?
Không nên.
Nếu trẻ được chẩn đoán hoặc nghi mắc quai bị, cần hạn chế tiếp xúc với người khác. Theo CDC, người mắc quai bị nên được cách ly trong 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng tuyến mang tai hoặc tuyến nước bọt khác. CDC – Mumps Infection Control
Trong thời gian này, trẻ nên nghỉ học, hạn chế tiếp xúc gần, không dùng chung cốc, thìa, chai nước hoặc các vật dụng có thể dính nước bọt với người khác.
Làm gì để phòng quai bị cho trẻ?
Tiêm vắc xin có thành phần quai bị là biện pháp chủ động quan trọng để phòng bệnh.
Vắc xin phòng quai bị thường có trong vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella (MMR) hoặc sởi – quai bị – rubella – thủy đậu (MMRV).
Cha mẹ nên kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ, đặc biệt khi tại trường học hoặc khu vực sinh sống xuất hiện trường hợp mắc bệnh. Nếu trẻ chưa được tiêm, chưa tiêm đủ hoặc không rõ lịch sử tiêm chủng, nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được kiểm tra và tư vấn.
Sưng mang tai ở trẻ – đừng vội tự kết luận là quai bị
Sưng đau tuyến mang tai là biểu hiện điển hình của quai bị, nhưng không phải dấu hiệu duy nhất và cũng không phải mọi trường hợp sưng mang tai đều do vi rút quai bị.
Khi trẻ sốt, đau khi nhai, sưng vùng trước hoặc dưới tai, cha mẹ nên cho trẻ nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với người khác và đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân.
Đặc biệt, nếu xuất hiện đau đầu nhiều, nôn, cứng cổ, đau bụng hoặc đau – sưng tinh hoàn, trẻ cần được đánh giá y tế sớm để phát hiện biến chứng.
Bên cạnh việc nhận biết bệnh, cha mẹ nên kiểm tra lịch tiêm chủng của trẻ. Đơn nguyên Tiêm chủng – Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc thực hiện khám sàng lọc, tư vấn và tiêm các vắc xin theo chỉ định. Khi đưa trẻ đến tiêm, cha mẹ nên mang theo sổ hoặc thông tin tiêm chủng trước đây để được tư vấn lịch phù hợp.
Đơn nguyên Tiêm chủng Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Địa chỉ tiêm chủng an toàn, tin cậy
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc cung cấp dịch vụ tiêm chủng an toàn với quy trình chuẩn, đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng giàu kinh nghiệm và hệ thống theo dõi sau tiêm chặt chẽ.
Khám sàng lọc trước tiêm bởi bác sĩ chuyên khoa
Tư vấn lịch tiêm phù hợp theo từng độ tuổi
Theo dõi và xử trí kịp thời các phản ứng sau tiêm
Đảm bảo chất lượng vắc xin và quy trình bảo quản nghiêm ngặt.
Tiêm chủng hôm nay vì một tương lai khỏe mạnh và hạnh phúc mai sau.
Thông tin liên hệ và đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Tiêm chủng: 0859.573.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
