Bệnh quai bị có lây không? Lây qua đường nào và cách phòng tránh
“Bệnh quai bị có lây không?” là câu hỏi nhiều cha mẹ đặt ra khi trong lớp học, gia đình hoặc khu dân cư có người mắc bệnh. Câu trả lời là có. Quai bị là bệnh truyền nhiễm do vi rút quai bị gây ra và có thể lây từ người sang người, chủ yếu qua nước bọt và dịch tiết đường hô hấp.
Đáng chú ý, người mắc quai bị có thể lây bệnh trước khi tình trạng sưng tuyến mang tai biểu hiện rõ. Vì vậy, khi trong gia đình hoặc trường học xuất hiện ca bệnh, việc nhận biết sớm, hạn chế tiếp xúc và kiểm tra tình trạng tiêm chủng của trẻ có ý nghĩa quan trọng trong phòng lây nhiễm.
Bệnh quai bị lây qua đường nào?
Vi rút quai bị lây từ người sang người qua nước bọt và dịch tiết đường hô hấp. Nguy cơ lây nhiễm có thể xảy ra khi:
Tiếp xúc gần với người mắc quai bị khi họ nói chuyện, ho hoặc hắt hơi.
Tiếp xúc trực tiếp với nước bọt hoặc dịch tiết đường hô hấp của người bệnh.
Dùng chung cốc, chai nước, thìa, đũa hoặc các vật dụng có thể dính nước bọt.
Sinh hoạt gần với người mắc bệnh, đặc biệt trong gia đình, lớp học hoặc những nơi tập trung đông người.
Trẻ em đi học, sinh hoạt tập thể và thường xuyên tiếp xúc gần với nhau có điều kiện thuận lợi để bệnh lây truyền nếu có người mắc quai bị.
Quai bị lây mạnh nhất khi nào?
Người mắc quai bị có thể truyền vi rút cho người khác trước và sau thời điểm xuất hiện sưng tuyến mang tai.
Theo CDC, người bệnh được xem là có khả năng lây nhiễm trong khoảng thời gian từ 2 ngày trước đến 5 ngày sau khi bắt đầu sưng tuyến mang tai. Khả năng lây thường cao nhất trong những ngày xung quanh thời điểm bắt đầu sưng tuyến. CDC – About Mumps
Điều này giải thích vì sao bệnh có thể lây sang người khác trước khi gia đình nhận ra trẻ đã mắc quai bị.
Trẻ mắc quai bị cần nghỉ học bao lâu?
Khi trẻ được chẩn đoán mắc quai bị, trẻ nên nghỉ học và hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong 5 ngày kể từ ngày bắt đầu sưng tuyến mang tai.
Trong thời gian này, nên cho trẻ nghỉ ngơi tại nhà, hạn chế tiếp xúc với anh chị em hoặc những người chưa có miễn dịch, không dùng chung đồ dùng cá nhân và thực hiện vệ sinh hô hấp.
Nếu trẻ vẫn còn sốt, mệt nhiều hoặc xuất hiện những biểu hiện bất thường sau thời gian trên, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám và thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ trước khi cho trẻ trở lại trường.
Tiếp xúc với người bị quai bị bao lâu thì có thể phát bệnh?
Quai bị không biểu hiện ngay sau khi trẻ tiếp xúc với nguồn lây.
Thời gian ủ bệnh trung bình khoảng 16–18 ngày, nhưng có thể dao động khoảng 12–25 ngày. Vì vậy, sau khi tiếp xúc với người mắc quai bị, trẻ có thể vẫn khỏe mạnh trong nhiều ngày trước khi xuất hiện triệu chứng. CDC – Mumps Clinical Overview
Trong thời gian theo dõi, cha mẹ nên chú ý nếu trẻ xuất hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau khi nhai hoặc nuốt, sau đó sưng đau vùng trước và dưới tai.
Không phải tất cả trường hợp nhiễm vi rút quai bị đều có biểu hiện điển hình. Một số người có triệu chứng rất nhẹ hoặc không có triệu chứng rõ ràng.
Sống cùng nhà với người bị quai bị có chắc chắn bị lây không?
Không phải cứ tiếp xúc với người mắc quai bị là chắc chắn sẽ mắc bệnh.
Nguy cơ phụ thuộc vào mức độ tiếp xúc, tình trạng miễn dịch của người tiếp xúc và nhiều yếu tố khác. Người chưa có miễn dịch có nguy cơ mắc bệnh khi tiếp xúc với nguồn lây.
Vì vậy, khi trong gia đình có người mắc quai bị, điều quan trọng là hạn chế tiếp xúc gần trong thời gian có khả năng lây và kiểm tra tiền sử tiêm chủng của các thành viên.
Trong lớp có trẻ bị quai bị, cha mẹ nên làm gì?
Nếu trường học thông báo có trường hợp mắc quai bị, cha mẹ không cần quá hoang mang nhưng nên kiểm tra lại sổ tiêm chủng của con.
Trẻ đã được tiêm vắc xin có thành phần quai bị đầy đủ có nguy cơ mắc bệnh thấp hơn. Tuy nhiên, không có vắc xin nào bảo vệ tuyệt đối, vì vậy trẻ vẫn cần được theo dõi sức khỏe sau khi có tiếp xúc.
Trong những tuần tiếp theo, nếu trẻ sốt, mệt, đau đầu, đau khi nhai hoặc xuất hiện sưng đau vùng mang tai, cha mẹ nên cho trẻ nghỉ học và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.
Không nên đưa một trẻ đang khỏe mạnh đi xét nghiệm quai bị chỉ vì trong lớp có ca bệnh nếu chưa có chỉ định chuyên môn.
Làm thế nào để hạn chế lây quai bị trong gia đình?
Khi có người mắc quai bị, nên bố trí để người bệnh nghỉ ngơi và hạn chế tiếp xúc gần với các thành viên khác trong gia đình trong thời gian có khả năng lây.
Người bệnh không nên dùng chung cốc, chai nước, thìa, đũa, khăn mặt và các vật dụng có thể dính nước bọt. Cần che miệng khi ho, hắt hơi, bỏ khăn giấy đã sử dụng đúng nơi quy định và rửa tay thường xuyên bằng xà phòng.
Các bề mặt và đồ vật thường xuyên tiếp xúc cũng cần được vệ sinh phù hợp.
Đặc biệt, không nên cho trẻ đang mắc quai bị tiếp tục đến trường chỉ vì trẻ vẫn ăn uống, vui chơi bình thường. Việc nghỉ học trong giai đoạn có khả năng lây giúp hạn chế truyền bệnh cho những trẻ khác.
Tiêm vắc xin có phòng được bệnh quai bị không?
Có. Tiêm vắc xin là biện pháp chủ động quan trọng để phòng bệnh quai bị.
Vắc xin phòng quai bị thường được sử dụng dưới dạng vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella (MMR) hoặc sởi – quai bị – rubella – thủy đậu (MMRV).
Hai liều vắc xin MMR có hiệu quả phòng quai bị cao hơn một liều. Tuy vậy, người đã được tiêm chủng vẫn có thể mắc quai bị, đặc biệt khi xảy ra tiếp xúc gần, kéo dài trong môi trường có ổ dịch; bệnh ở người đã tiêm thường có xu hướng nhẹ hơn và ít biến chứng hơn. CDC – Mumps Vaccination
Nếu trẻ không nhớ đã tiêm vắc xin quai bị hay chưa, cha mẹ nên kiểm tra sổ tiêm chủng hoặc đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được rà soát lịch.
Vắc xin có tác dụng ngay sau khi tiếp xúc với người mắc quai bị không?
Đây là điểm cha mẹ cần hiểu đúng.
Khác với một số bệnh truyền nhiễm khác, vắc xin MMR không được xem là biện pháp dự phòng sau phơi nhiễm có hiệu quả để ngăn bệnh quai bị từ lần tiếp xúc vừa xảy ra. Tuy nhiên, nếu người tiếp xúc chưa được tiêm đầy đủ và không có chống chỉ định, việc tiêm vắc xin vẫn có thể được chỉ định nhằm bảo vệ trước những lần phơi nhiễm trong tương lai.
Trong một số vụ dịch, cơ quan y tế có thể khuyến cáo thêm một liều MMR cho những nhóm đã tiêm đủ nhưng có nguy cơ cao. Việc này cần thực hiện theo khuyến cáo của cơ quan y tế, không tự áp dụng cho tất cả mọi người.
Khi nào trẻ nghi mắc quai bị cần đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi xuất hiện sốt kèm sưng đau vùng mang tai, đặc biệt nếu trước đó trẻ có tiếp xúc với người mắc quai bị.
Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm hơn nếu có các biểu hiện như đau đầu nhiều, nôn nhiều, cứng cổ, rối loạn ý thức, đau bụng nhiều hoặc đau và sưng tinh hoàn.
Không phải tất cả trường hợp sưng vùng mang tai đều là quai bị. Viêm tuyến nước bọt do những nguyên nhân khác, viêm hạch và một số bệnh lý vùng hàm mặt cũng có thể gây biểu hiện tương tự. Vì vậy, không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào hình dáng vùng sưng.
Chủ động phòng quai bị từ tiêm chủng và vệ sinh hô hấp
Quai bị có khả năng lây từ người sang người, đặc biệt khi tiếp xúc gần với nước bọt và dịch tiết đường hô hấp của người bệnh. Người mắc quai bị còn có thể lây bệnh trước khi biểu hiện sưng tuyến mang tai trở nên rõ ràng.
Khi có ca bệnh trong gia đình hoặc trường học, cần cho người bệnh nghỉ học, nghỉ làm và hạn chế tiếp xúc trong 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng tuyến mang tai, đồng thời thực hiện vệ sinh tay, vệ sinh hô hấp và không dùng chung vật dụng cá nhân.
Bên cạnh đó, cha mẹ nên kiểm tra lại lịch tiêm chủng của trẻ. Nếu trẻ chưa được tiêm, tiêm chưa đủ hoặc không rõ tiền sử tiêm vắc xin có thành phần quai bị, nên đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn.
Đơn nguyên Tiêm chủng Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Địa chỉ tiêm chủng an toàn, tin cậy
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc cung cấp dịch vụ tiêm chủng an toàn với quy trình chuẩn, đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng giàu kinh nghiệm và hệ thống theo dõi sau tiêm chặt chẽ.
Khám sàng lọc trước tiêm bởi bác sĩ chuyên khoa
Tư vấn lịch tiêm phù hợp theo từng độ tuổi
Theo dõi và xử trí kịp thời các phản ứng sau tiêm
Đảm bảo chất lượng vắc xin và quy trình bảo quản nghiêm ngặt.
Tiêm chủng hôm nay vì một tương lai khỏe mạnh và hạnh phúc mai sau.
Thông tin liên hệ và đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Tiêm chủng: 0859.573.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
