Cấp cứu thành công trẻ sốc phản vệ do sữa công thức biến chứng suy tim cấp: Cảnh báo nguy cơ từ thực phẩm mới ở trẻ nhỏ

Ngày 28/3/2026, Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc tiếp nhận bệnh nhi N.M.L (trú tại Xuân Lãng, Phú Thọ) trong tình trạng cấp cứu nguy kịch với các biểu hiện điển hình của phản ứng dị ứng nặng.

Theo ghi nhận ban đầu, trẻ xuất hiện ban đỏ toàn thân, môi tái, tình trạng li bì, dấu hiệu cho thấy suy giảm tưới máu và rối loạn ý thức. Khám lâm sàng ghi nhận mạch nhanh 190–200 lần/phút, da tái, thời gian phục hồi mao mạch (refill) kéo dài, gợi ý tình trạng sốc tiến triển.

Đáng chú ý, siêu âm tim tại giường bằng phương pháp POCUS cho thấy chức năng tim suy giảm nghiêm trọng với phân suất tống máu (EF) chỉ hơn 30%, trong khi giá trị bình thường ở trẻ em dao động khoảng 55–75%. Đây là dấu hiệu rõ ràng của suy tim cấp trên nền sốc phản vệ, một biến chứng nặng hiếm gặp nhưng có nguy cơ tử vong cao nếu không xử trí kịp thời.

Chẩn đoán và xử trí: Phối hợp hồi sức khẩn cấp theo phác đồ Bộ Y tế

Khai thác bệnh sử từ gia đình, mẹ trẻ cho biết do tình trạng giảm tiết sữa mẹ gần đây, trẻ đã được bổ sung sữa công thức – yếu tố nghi ngờ cao gây phản ứng dị ứng.

Dựa trên lâm sàng và yếu tố khởi phát, các bác sĩ xác định đây là trường hợp sốc phản vệ nghi do dị ứng sữa công thức, đã tiến triển đến biến chứng suy tim cấp. Ngay lập tức, ê-kíp cấp cứu triển khai xử trí theo phác đồ cấp cứu sốc phản vệ của Bộ Y tế (ban hành theo Thông tư 51/2017/TT-BYT, cập nhật thực hành lâm sàng gần đây).

Các biện pháp được thực hiện đồng thời và khẩn trương:

• Thiết lập đường truyền tĩnh mạch, đảm bảo tuần hoàn
• Sử dụng adrenalin theo chỉ định – thuốc lựa chọn hàng đầu trong sốc phản vệ
• Hỗ trợ hô hấp, theo dõi sát dấu hiệu sinh tồn
• Hồi sức dịch và điều chỉnh huyết động
• Theo dõi chức năng tim liên tục bằng siêu âm tại giường

Nhờ phát hiện sớm và xử trí kịp thời, tình trạng bệnh nhi dần được cải thiện, chức năng tim hồi phục và qua cơn nguy kịch.

Sau 3 ngày điều trị tại khoa Hồi sức tích cực chống độc – Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc, trẻ ổn định huyết động, chức năng tim cải thiện, không còn cần hỗ trợ thở máy và được chuyển về điều trị tại phòng bệnh thường.

Tiếp tục theo dõi và điều trị nội khoa, đến ngày thứ 9, trẻ ổn định hoàn toàn về lâm sàng và cận lâm sàng, đủ điều kiện xuất viện.

Kết quả này cho thấy hiệu quả của việc phát hiện sớm, xử trí kịp thời và tuân thủ phác đồ hồi sức chuẩn, góp phần bảo toàn chức năng tim và đảm bảo tiên lượng tốt cho người bệnh.

Phân tích chuyên môn: Cơ chế sốc phản vệ và biến chứng suy tim cấp

Sốc phản vệ là phản ứng quá mẫn type I qua trung gian IgE, xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên đã từng mẫn cảm trước đó. Trong trường hợp này, protein trong sữa công thức có thể đóng vai trò là dị nguyên kích hoạt phản ứng miễn dịch.

Cơ chế bệnh sinh bao gồm:

• Giải phóng hàng loạt các chất trung gian như histamin, leukotrien
• Gây giãn mạch toàn thân, tăng tính thấm thành mạch → tụt huyết áp
• Co thắt phế quản, suy hô hấp
• Rối loạn phân bố máu, giảm tưới máu cơ quan

Trong một số trường hợp nặng, phản ứng viêm toàn thân và thiếu oxy mô có thể dẫn đến ức chế chức năng cơ tim, gây suy tim cấp, biểu hiện bằng giảm EF, rối loạn huyết động và nguy cơ sốc tim.

Theo các khuyến cáo quốc tế (WAO Anaphylaxis Guidelines 2020; EAACI 2021), sốc phản vệ tiến triển rất nhanh, trong vòng vài phút đến vài giờ sau khi tiếp xúc dị nguyên, đòi hỏi nhận diện và xử trí tức thì.

Cảnh báo từ thực tế: Nguy cơ khi sử dụng thực phẩm mới ở trẻ nhỏ

Trường hợp trên là lời cảnh báo rõ ràng về nguy cơ dị ứng thực phẩm, đặc biệt ở trẻ nhỏ – nhóm đối tượng có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Các chuyên gia khuyến cáo:

• Khi cho trẻ sử dụng thực phẩm mới, đặc biệt là sữa công thức, cần theo dõi sát trong những lần đầu
• Không nên thay đổi hoặc bổ sung nhiều loại thực phẩm cùng lúc
• Cảnh giác với các dấu hiệu sớm của dị ứng như phát ban, nôn, tiêu chảy, khó thở
• Trong trường hợp có biểu hiện bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức

Thực tế lâm sàng cho thấy không phải tất cả các trường hợp dị ứng sữa đều biểu hiện rầm rộ. Nhiều trẻ chỉ có các triệu chứng không đặc hiệu như nôn, trớ, tiêu phân lỏng hoặc có máu trong phân. Những biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý thường gặp như tiêu chảy cấp hoặc trào ngược dạ dày – thực quản, dẫn đến chậm trễ trong chẩn đoán.

Do đó, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý theo dõi phản ứng của trẻ sau khi sử dụng sữa, nhất là trong những lần đầu tiếp xúc với sản phẩm mới.

Khi nghi ngờ trẻ dị ứng protein sữa bò, cần ngừng ngay sữa công thức và các chế phẩm từ sữa thông thường, đồng thời đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá chuyên sâu. Trong điều kiện có thể, sữa mẹ vẫn là lựa chọn tối ưu. Trường hợp không đủ sữa mẹ, trẻ cần được cân nhắc sử dụng sữa đạm thủy phân hoặc công thức chuyên biệt, theo chỉ định của bác sĩ.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo nên nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu nhằm giảm nguy cơ dị ứng. Cần lưu ý rằng trẻ dị ứng sữa bò có thể có phản ứng chéo với sữa dê, sữa cừu, do đó việc thay thế cần được theo dõi thận trọng.

Vai trò của cơ sở y tế chuyên sâu trong cấp cứu nhi khoa

Thành công trong ca bệnh này cho thấy vai trò quan trọng của hệ thống cấp cứu nhi khoa chuyên sâu, đặc biệt là:

• Khả năng nhận diện nhanh tình trạng sốc phản vệ
• Ứng dụng các kỹ thuật hiện đại như siêu âm tim tại giường (POCUS)
• Tuân thủ nghiêm ngặt các phác đồ điều trị chuẩn
• Phối hợp đa chuyên khoa trong hồi sức cấp cứu

Sốc phản vệ là một cấp cứu y khoa tối khẩn cấp, có thể xảy ra với bất kỳ trẻ nào khi tiếp xúc với dị nguyên, trong đó có sữa công thức. Việc nhận biết sớm, xử trí kịp thời và tuân thủ phác đồ điều trị là yếu tố quyết định sự sống còn.

Trường hợp bệnh nhi N.M.L là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của hệ thống cấp cứu hiện đại và cũng là lời nhắc nhở các bậc cha mẹ cần thận trọng hơn trong chăm sóc và dinh dưỡng cho trẻ.

Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc tiếp tục khẳng định năng lực chuyên môn trong lĩnh vực cấp cứu – hồi sức nhi khoa, đặc biệt trong xử trí các tình huống nguy kịch, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng cho trẻ em.

Thông tin liên hệ BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC

Hotline CSKH: 0911.553.115

Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ

Email: chamsockhachhang.sannhivp@gmail.com

Fanpage | Zalo | YouTube: Bệnh Viện Sản Nhi Vĩnh Phúc