CHIẾU ĐÈN ĐIỀU TRỊ VÀNG DA SƠ SINH – CAN THIỆP SỚM ĐỂ BẢO VỆ NÃO BỘ TRẺ
Vàng da là hiện tượng thường gặp ở trẻ sơ sinh. Phần lớn các trường hợp là vàng da sinh lý và sẽ tự hết sau vài ngày. Tuy nhiên, khi bilirubin gián tiếp trong máu tăng quá cao, trẻ có nguy cơ mắc bệnh não cấp do bilirubin (Acute Bilirubin Encephalopathy) và để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn nếu không được điều trị kịp thời.
Trong những trường hợp này, chiếu đèn điều trị vàng da (Phototherapy) là phương pháp điều trị đầu tay được Bộ Y tế Việt Nam và các hiệp hội nhi khoa trên thế giới khuyến cáo.
Chiếu đèn điều trị vàng da sơ sinh là gì?
Chiếu đèn là phương pháp sử dụng ánh sáng xanh hoặc xanh lục có bước sóng từ 430–490 nm để chuyển bilirubin gián tiếp dưới da thành các dạng hòa tan trong nước, giúp cơ thể đào thải qua nước tiểu và phân mà không cần chuyển hóa qua gan.
Mục tiêu của điều trị là:
+ Giảm nhanh nồng độ bilirubin trong máu.
+ Ngăn bilirubin tiếp tục tăng cao.
+ Giảm nhu cầu thay máu.
+ Phòng ngừa tổn thương não do bilirubin.
+ Hạn chế các biến chứng lâu dài ảnh hưởng đến phát triển thần kinh của trẻ.
Khi nào trẻ cần được chiếu đèn?
Việc chỉ định chiếu đèn không dựa vào màu da vàng đơn thuần mà phải căn cứ vào:
+ Tuổi của trẻ theo giờ sau sinh.
+ Tuổi thai.
+ Nồng độ bilirubin huyết thanh.
+ Các yếu tố nguy cơ đi kèm.
Theo Hướng dẫn quốc gia của Bộ Y tế (2025), bác sĩ sử dụng các biểu đồ điều trị được xây dựng từ:
+ Khuyến cáo của Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP 2022) đối với trẻ từ 35 tuần tuổi thai trở lên.
+ Khuyến cáo của Viện Quốc gia về Chăm sóc sức khỏe Anh (NICE).
+ Biểu đồ điều trị dành riêng cho trẻ sinh non dưới 35 tuần tuổi.
Ở những trường hợp bilirubin tăng rất nhanh, không giảm sau nhiều giờ chiếu đèn hoặc tiến sát ngưỡng thay máu, trẻ sẽ được chỉ định chiếu đèn tăng cường với cường độ ánh sáng cao hơn.
|
|
|
|
|
|
Chiếu đèn được thực hiện như thế nào?
Để đảm bảo hiệu quả điều trị, trẻ sẽ được:
+ Đeo băng che mắt chuyên dụng bảo vệ võng mạc.
+ Chỉ mặc tã để tối đa diện tích da tiếp xúc với ánh sáng.
+ Đặt dưới hệ thống đèn LED hoặc đèn huỳnh quang chuyên dụng.
+ Điều chỉnh khoảng cách đèn theo đúng khuyến cáo của nhà sản xuất.
+ Theo dõi liên tục thân nhiệt, nhịp tim, SpO₂ và tình trạng vàng da.
Trong suốt quá trình điều trị, trẻ vẫn được:
+ Bú mẹ đầy đủ.
+ Thay tã định kỳ.
+ Chăm sóc Kangaroo khi phù hợp.
+ Tạm ngừng chiếu đèn trong thời gian rất ngắn (dưới 30 phút) để bú hoặc chăm sóc cần thiết.
Những ưu điểm của phương pháp chiếu đèn
Chiếu đèn hiện là phương pháp điều trị chuẩn trong vàng da tăng bilirubin gián tiếp nhờ nhiều ưu điểm:
+ Không xâm lấn.
+ Hiệu quả cao trong giảm bilirubin máu.
+ Giảm đáng kể tỷ lệ phải thay máu.
+ Giảm nguy cơ tổn thương não do bilirubin.
+ An toàn nếu được theo dõi đúng quy trình.
Trẻ được theo dõi những gì trong quá trình chiếu đèn?
Trong thời gian điều trị, nhân viên y tế sẽ theo dõi sát:
+ Mức độ vàng da.
+ Thân nhiệt.
+ Nhịp tim.
+ Hô hấp.
+ Dấu hiệu mất nước.
+ Lượng sữa trẻ bú.
+ Kết quả xét nghiệm bilirubin định kỳ.
Khi nồng độ bilirubin giảm xuống thấp hơn ngưỡng điều trị theo hướng dẫn chuyên môn, bác sĩ sẽ quyết định ngừng chiếu đèn.
Đối với các trường hợp chiếu đèn tăng cường, trẻ sẽ tiếp tục được đánh giá lại sau 12–18 giờ để phát hiện hiện tượng bilirubin tăng trở lại.
Chiếu đèn có gây tác dụng phụ không?
Đa số trẻ dung nạp rất tốt với phương pháp điều trị này.
Một số tác dụng phụ có thể gặp gồm: tăng mất nước, tiêu chảy nhẹ, da đỏ hoặc sạm màu tạm thời, hội chứng da đồng ở trẻ tăng bilirubin trực tiếp …
Hiếm gặp hơn là: Tăng thân nhiệt, Hạ thân nhiệt, Kích ứng da, tổn thương võng mạc nếu không che mắt đúng cách.
Theo dõi liên tục tại bệnh viện, các tác dụng phụ này thường được phát hiện sớm và xử trí kịp thời.
Cha mẹ cần lưu ý khi trẻ bị vàng da
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi thấy:
+ Vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh.
+ Vàng da lan nhanh xuống bụng, tay chân.
+ Trẻ bú kém.
+ Ngủ nhiều, khó đánh thức.
+ Quấy khóc bất thường.
+ Sốt hoặc hạ thân nhiệt.
+ Co giật hoặc có dấu hiệu bất thường về thần kinh.
Không nên tự điều trị bằng các phương pháp dân gian hoặc tự ý đưa trẻ phơi nắng thay thế cho chiếu đèn, vì phơi nắng không phải là phương pháp điều trị vàng da sơ sinh theo khuyến cáo y khoa và có thể làm chậm thời gian điều trị.
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Đồng hành bảo vệ sức khỏe trẻ sơ sinh
+ Khám và đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa Sơ sinh.
+ Định lượng bilirubin bằng xét nghiệm theo chỉ định.
+ Theo dõi bằng biểu đồ điều trị chuẩn quốc gia.
+ Điều trị bằng hệ thống đèn chiếu vàng da chuyên dụng.
+ Theo dõi liên tục trong suốt quá trình điều trị nhằm đảm bảo hiệu quả và an toàn.
Việc phát hiện sớm và điều trị đúng thời điểm giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng, mang lại khởi đầu khỏe mạnh cho trẻ ngay từ những ngày đầu đời.
Tài liệu tham khảo
Bộ Y tế (2026). Quyết định 1269/QĐ-BYT, Quyết định ban hành Quy trình kỹ thuật chăm sóc và điều trị sơ sinh- tập 1
Bộ Y tế (2025). Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc và điều trị trẻ sơ sinh – Quy trình kỹ thuật Chiếu đèn điều trị vàng da ở trẻ sơ sinh (tr. 557–560).
American Academy of Pediatrics (AAP). Clinical Practice Guideline Revision: Management of Hyperbilirubinemia in the Newborn Infant 35 or More Weeks of Gestation. Pediatrics, 2022.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Neonatal jaundice: Phototherapy. Cập nhật 2021.
World Health Organization Western Pacific Region. Early Essential Newborn Care: Clinical Practice Pocket Guide, Second Edition, 2022.
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc đồng hành vì sức khỏe trẻ em
Với đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên y tế giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc luôn sẵn sàng đồng hành cùng các gia đình trong công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe trẻ em.
Mỗi hành động quan tâm hôm nay sẽ góp phần tạo nên một thế hệ trẻ em khỏe mạnh, an toàn và hạnh phúc trong tương lai.
Thông tin liên hệ BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Cấp cứu 24/7: 0859.873.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
Email: chamsockhachhang.sannhivp@gmail.com
Fanpage | Zalo | YouTube: Bệnh Viện Sản Nhi Vĩnh Phúc
