CÚM A LÀ GÌ? NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG VÀ ĐƯỜNG LÂY TRUYỀN CẦN BIẾT

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm A gây ra, có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng, đặc biệt tại trường học, nhà trẻ và những nơi tập trung đông người. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, trong đó trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh lý nền có nguy cơ cao gặp biến chứng nghiêm trọng. Hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và đường lây truyền của cúm A sẽ giúp mỗi gia đình chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và chăm sóc sức khỏe đúng cách.

1. Cúm A là gì?

Cúm A là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp do virus cúm A (Influenza A virus) gây ra. Virus chủ yếu tấn công đường hô hấp, từ mũi, họng đến phổi, gây ra các triệu chứng như sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi.

Virus cúm A có khả năng biến đổi về mặt kháng nguyên, là một trong những nguyên nhân gây ra các đợt dịch cúm mùa hằng năm.

Hai phân nhóm virus cúm A lưu hành phổ biến ở người trong các mùa cúm gần đây gồm:

Cúm A(H1N1)pdm09: Là một trong những phân nhóm virus cúm A gây bệnh cúm mùa ở người.

Cúm A(H3N2): Cũng là phân nhóm virus cúm A lưu hành theo mùa, có thể gây bệnh từ nhẹ đến nặng.

Phần lớn người mắc cúm A có thể hồi phục sau vài ngày đến dưới hai tuần. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể tiến triển nặng, gây viêm phổi, suy hô hấp và các biến chứng nguy hiểm khác.

Đặc biệt, trẻ dưới 5 tuổi, nhất là trẻ dưới 2 tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính cần được theo dõi chặt chẽ khi nhiễm cúm.

2. Nguyên nhân gây bệnh cúm A

Nguyên nhân trực tiếp gây bệnh là virus cúm A xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp.

Sau khi xâm nhập, virus nhân lên trong các tế bào biểu mô đường hô hấp, gây tổn thương niêm mạc và kích hoạt phản ứng viêm, từ đó xuất hiện các triệu chứng của bệnh.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc cúm A gồm:

Tiếp xúc gần với người đang mắc cúm.

Sinh hoạt, học tập hoặc làm việc tại môi trường đông người, thông khí kém.

Không thực hiện vệ sinh tay và các biện pháp phòng bệnh đường hô hấp.

Chưa được tiêm vắc xin cúm mùa phù hợp.

Tiếp xúc với bề mặt có virus rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng.

Lưu ý: Thời tiết lạnh không trực tiếp gây ra bệnh cúm A. Bệnh chỉ xảy ra khi cơ thể nhiễm virus cúm. Tuy nhiên, các điều kiện sinh hoạt và môi trường trong mùa lạnh có thể tạo thuận lợi cho virus lây truyền.

3. Triệu chứng cúm A thường gặp

Các triệu chứng cúm A thường xuất hiện đột ngột, sau khoảng 1–4 ngày kể từ khi nhiễm virus, trung bình khoảng 2 ngày.

Triệu chứng thường gặp

Người mắc cúm A có thể xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện sau:

Sốt hoặc cảm giác ớn lạnh, rét run.

Ho, thường là ho khan ở giai đoạn đầu.

Đau họng, sổ mũi hoặc nghẹt mũi.

Đau đầu, đau nhức cơ và toàn thân.

Mệt mỏi, giảm khả năng vận động và sinh hoạt.

Chán ăn, ăn uống kém.

Không phải tất cả người mắc cúm A đều có biểu hiện sốt.

Triệu chứng cúm A ở trẻ em

Ở trẻ em, ngoài các triệu chứng hô hấp thường gặp, bệnh có thể kèm theo:

Sốt cao, quấy khóc, mệt mỏi.

Ho, chảy nước mũi, nghẹt mũi.

Bú kém, ăn uống giảm.

Nôn hoặc tiêu chảy, gặp ở trẻ em nhiều hơn người lớn.

Ngủ nhiều, giảm hoạt động so với bình thường.

Các triệu chứng cúm A có thể giống với nhiều bệnh nhiễm virus đường hô hấp khác. Vì vậy, không thể khẳng định trẻ mắc cúm A chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng. Bác sĩ sẽ căn cứ tình trạng bệnh, yếu tố dịch tễ và chỉ định xét nghiệm khi cần thiết.

4. Cúm A lây truyền qua những đường nào?

Cúm A là bệnh có khả năng lây lan nhanh, chủ yếu qua các hạt chứa virus được phát tán từ đường hô hấp của người nhiễm bệnh.

Lây truyền qua đường hô hấp

Khi người mắc cúm A ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở, các hạt dịch tiết đường hô hấp chứa virus có thể phát tán ra môi trường.

Người lành có thể bị nhiễm virus khi hít phải các hạt chứa virus hoặc khi các hạt này tiếp xúc với niêm mạc mắt, mũi, miệng.

Nguy cơ lây nhiễm tăng lên khi tiếp xúc gần, đặc biệt trong không gian kín, đông người và thông khí kém.

Lây truyền qua bàn tay và bề mặt nhiễm virus

Virus cúm có thể tồn tại trên một số bề mặt trong những khoảng thời gian khác nhau, tùy điều kiện môi trường.

Người lành có thể bị lây nhiễm khi chạm vào bề mặt có virus, sau đó đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng. Tuy nhiên, đây không phải là con đường lây truyền chủ yếu.

Vì vậy, vệ sinh tay thường xuyên và làm sạch các bề mặt tiếp xúc nhiều vẫn là những biện pháp phòng bệnh cần thiết.

Người mắc cúm A có thể lây bệnh trong bao lâu?

Người nhiễm cúm có thể bắt đầu lây truyền virus từ khoảng 1 ngày trước khi xuất hiện triệu chứng và thường tiếp tục có khả năng lây trong khoảng 5–7 ngày sau khi khởi phát bệnh.

Khả năng lây truyền thường cao nhất trong những ngày đầu mắc bệnh. Trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch có thể đào thải virus lâu hơn.

Điều này có nghĩa là một người có thể truyền bệnh cho người khác ngay cả khi chưa nhận biết mình đã mắc cúm.

5. Cúm A có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp cúm A diễn biến nhẹ và có thể hồi phục khi được chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, bệnh không nên bị xem nhẹ vì có thể gây ra các biến chứng như:

Viêm phổi do virus cúm hoặc bội nhiễm vi khuẩn.

Suy hô hấp cấp.

Viêm tai giữa ở trẻ em.

Mất nước do sốt, nôn hoặc ăn uống kém.

Làm nặng thêm các bệnh lý mạn tính.

Một số biến chứng hiếm gặp như viêm cơ tim, viêm não hoặc bệnh não liên quan đến cúm.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay

Cha mẹ cần đặc biệt chú ý nếu trẻ xuất hiện các biểu hiện:

Thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực.

Tím môi, tím mặt.

Li bì, khó đánh thức, co giật.

Không uống được, bú rất kém hoặc có dấu hiệu mất nước.

Đau ngực, tình trạng toàn thân xấu đi.

Sốt hoặc ho đã cải thiện nhưng sau đó xuất hiện trở lại hoặc nặng hơn.

Đối với trẻ dưới 3 tháng tuổi, sốt từ 38°C trở lên cần được đánh giá y tế khẩn trương.

Trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao cần được bác sĩ đánh giá sớm khi có triệu chứng nghi ngờ cúm, kể cả khi chưa xuất hiện dấu hiệu nặng.

6. Làm thế nào để phòng ngừa cúm A?

Để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế lây lan trong cộng đồng, Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp sau:

Tiêm vắc xin cúm mùa: Tiêm phòng cúm hằng năm là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc cúm và các biến chứng nặng. Vắc xin cúm mùa thường được khuyến cáo cho người từ 6 tháng tuổi trở lên, đặc biệt là các nhóm nguy cơ cao, theo hướng dẫn chuyên môn.

Tiêm chủng tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Vệ sinh tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay phù hợp.

Thực hiện vệ sinh hô hấp: Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo; bỏ khăn giấy đúng nơi quy định.

Đeo khẩu trang khi cần thiết: Đặc biệt khi có triệu chứng hô hấp, chăm sóc người bệnh hoặc ở nơi đông người.

Giữ môi trường thông thoáng: Tăng cường thông khí tại nhà ở, lớp học và nơi làm việc; vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc.

Hạn chế tiếp xúc khi mắc bệnh: Người có triệu chứng cúm nên nghỉ ngơi tại nhà, hạn chế tiếp xúc với người khác và chỉ trở lại sinh hoạt bình thường khi triệu chứng cải thiện, đồng thời không còn sốt ít nhất 24 giờ mà không sử dụng thuốc hạ sốt.

7. Lời khuyên từ Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Cúm A là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp phổ biến nhưng có thể gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và những người có bệnh lý nền.

Việc nhận biết sớm các triệu chứng, hiểu rõ đường lây truyền và thực hiện các biện pháp phòng bệnh có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe cá nhân, gia đình và cộng đồng.

Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc khuyến cáo cha mẹ không chủ quan khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ cúm A; không tự ý sử dụng kháng sinh hoặc thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Trẻ có dấu hiệu bất thường hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao cần được thăm khám kịp thời để được đánh giá và điều trị phù hợp.

Chủ động phòng ngừa – Phát hiện sớm – Điều trị đúng cách là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng do cúm A.

Thông tin liên hệ và đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC

Hotline CSKH: 0911.553.115

Hotline Tiêm chủng: 0859.573.115

Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ

Email: chamsockhachhang.sannhivp@gmail.com