CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG CHO MẸ BẦU BỊ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG THAI KỲ – ĂN ĐÚNG ĐỂ MẸ KHỎE, CON KHỎE

Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng rối loạn chuyển hóa thường gặp trong thai kỳ, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi nếu không được kiểm soát tốt. Bên cạnh việc theo dõi đường huyết và tuân thủ hướng dẫn điều trị, chế độ dinh dưỡng khoa học đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát đường huyết, bảo đảm sự phát triển của thai nhi và hạn chế các biến chứng thai kỳ. Vậy mẹ bầu bị đái tháo đường thai kỳ nên ăn gì, kiêng gì và xây dựng thực đơn như thế nào cho hợp lý?

1. Vì sao chế độ dinh dưỡng quan trọng đối với mẹ bầu bị đái tháo đường thai kỳ?

Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện trong thời kỳ mang thai, không bao gồm các trường hợp đã được xác định mắc đái tháo đường trước khi mang thai.

Nếu không được kiểm soát hiệu quả, đái tháo đường thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ thai to, đa ối, tiền sản giật, sinh khó, hạ đường huyết sơ sinh và một số biến chứng khác.

Chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp:

Kiểm soát đường huyết lúc đói và sau ăn.

Cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất cho mẹ và thai nhi.

Chế độ dinh dưỡng cho mẹ bầu bị đái tháo đường thai kỳ – ăn đúng để mẹ khỏe, con khỏe

Hạn chế tăng cân quá mức trong thai kỳ.

Giảm nguy cơ thai phát triển quá lớn so với tuổi thai.

Hỗ trợ duy trì sức khỏe và giảm nguy cơ biến chứng.

Lưu ý: Không phải tất cả trường hợp đái tháo đường thai kỳ đều có thể kiểm soát chỉ bằng chế độ ăn. Một số thai phụ cần phối hợp điều trị bằng insulin theo chỉ định của bác sĩ.

2. Nguyên tắc dinh dưỡng cho mẹ bầu bị đái tháo đường thai kỳ

2.1. Kiểm soát năng lượng hợp lý, không ăn kiêng quá mức

Nhu cầu năng lượng của mỗi thai phụ phụ thuộc vào chỉ số khối cơ thể (BMI) trước mang thai, tuổi thai, mức độ hoạt động thể lực, tình trạng tăng cân và các bệnh lý đi kèm.

Mẹ bầu cần lưu ý:

Không ăn quá nhiều với quan niệm “ăn cho hai người”.

Không tự ý nhịn ăn, bỏ bữa hoặc giảm cân trong thai kỳ.

Không áp dụng chế độ ăn quá ít năng lượng hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột.

Theo dõi cân nặng và sự phát triển của thai nhi trong các lần khám thai định kỳ.

Việc xác định tổng năng lượng khẩu phần cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng cá thể hóa, tránh thiếu năng lượng và nguy cơ nhiễm ceton do đói.

2.2. Cân đối các nhóm chất dinh dưỡng

Chất bột đường (carbohydrate)

Carbohydrate là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho mẹ và thai nhi. Mẹ bầu bị đái tháo đường thai kỳ không nên loại bỏ hoàn toàn nhóm chất này mà cần lựa chọn loại phù hợp và phân bố hợp lý trong ngày.

Ưu tiên gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám và các loại ngũ cốc nguyên hạt.

Kết hợp tinh bột với rau xanh, chất đạm và chất béo lành mạnh.

Hạn chế đường, bánh kẹo, nước ngọt, trà sữa và nước ép trái cây có thêm đường.

Phân chia lượng tinh bột phù hợp giữa các bữa ăn.

Theo khuyến nghị dinh dưỡng trong thai kỳ, lượng carbohydrate tối thiểu thường được sử dụng làm mốc tham chiếu là 175 g/ngày. Tuy nhiên, lượng thực tế và tỷ lệ carbohydrate trong khẩu phần cần được cá thể hóa theo nhu cầu dinh dưỡng và kết quả theo dõi đường huyết.

Chất đạm (protein)

Chất đạm cần thiết cho sự phát triển của thai nhi, nhau thai và các mô của mẹ.

Mẹ bầu nên lựa chọn:

Thịt nạc, thịt gia cầm, cá được nấu chín kỹ.

Trứng chín, sữa và các chế phẩm từ sữa phù hợp.

Đậu phụ, đậu đỗ và các nguồn đạm thực vật.

Nên kết hợp đa dạng nguồn đạm động vật và thực vật. Trường hợp mắc bệnh thận hoặc có bệnh lý kèm theo cần được tư vấn riêng.

Chất béo (lipid)

Ưu tiên các nguồn chất béo không bão hòa như dầu ô liu, dầu đậu nành, các loại hạt và cá phù hợp cho phụ nữ mang thai.

Hạn chế thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và các món chiên rán nhiều dầu mỡ.

2.3. Tăng cường rau xanh và chất xơ

Chất xơ giúp làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, hỗ trợ kiểm soát đường huyết sau ăn và hạn chế táo bón trong thai kỳ.

Ăn đa dạng rau xanh như rau ngót nấu chín, rau muống, bắp cải, súp lơ, bí xanh.

Lựa chọn trái cây nguyên quả thay cho nước ép.

Ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ và ngũ cốc nguyên hạt.

Chia lượng trái cây thành các khẩu phần phù hợp, tránh ăn quá nhiều trong một lần.

Không nên hiểu rằng rau củ hoặc trái cây ít đường có thể ăn không giới hạn. Một số loại củ và trái cây vẫn cung cấp lượng carbohydrate đáng kể.

2.4. Bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất

Trong thai kỳ, mẹ bầu cần được cung cấp đầy đủ các vi chất thiết yếu như sắt, acid folic, canxi, iod và vitamin D theo nhu cầu.

Việc bổ sung bằng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ, tránh tự ý sử dụng liều cao hoặc phối hợp nhiều chế phẩm có thành phần trùng lặp.

3. Mẹ bầu bị đái tháo đường thai kỳ nên uống sữa như thế nào?

Sữa và các chế phẩm từ sữa là nguồn cung cấp protein, canxi và một số vi chất cần thiết trong thai kỳ.

Ưu tiên sữa tiệt trùng hoặc thanh trùng không thêm đường.

Có thể sử dụng sữa chua không đường, sữa ít béo hoặc các sản phẩm phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng.

Kiểm tra thành phần carbohydrate trên nhãn sản phẩm.

Tính lượng carbohydrate từ sữa vào tổng khẩu phần trong ngày.

Theo dõi đáp ứng đường huyết sau khi sử dụng nếu được hướng dẫn.

Không phải mọi sản phẩm ghi “sữa dành cho người đái tháo đường” đều phù hợp với mọi thai phụ. Số lượng sữa cần sử dụng phụ thuộc vào khẩu phần ăn, nhu cầu canxi, tình trạng dinh dưỡng và kết quả kiểm soát đường huyết.

4. Chia nhỏ bữa ăn giúp kiểm soát đường huyết

Một trong những nguyên tắc quan trọng là phân bố lượng carbohydrate hợp lý trong ngày, tránh ăn quá nhiều trong một bữa.

Thai phụ có thể được hướng dẫn ăn 3 bữa chính và 2–3 bữa phụ, tùy tình trạng dinh dưỡng, kết quả đường huyết và phác đồ điều trị.

Một số lưu ý:

Ăn đúng giờ, không bỏ bữa.

Tránh ăn quá nhiều tinh bột trong bữa sáng.

Kết hợp carbohydrate với chất đạm và rau xanh.

Có thể bổ sung bữa phụ buổi tối khi phù hợp với kế hoạch dinh dưỡng và điều trị.

Không tự ý nhịn ăn kéo dài để làm giảm đường huyết.

5. Mẹ bầu bị đái tháo đường thai kỳ nên ăn gì và hạn chế gì?

Thực phẩm nên ưu tiên

Rau xanh và các loại rau củ phù hợp.

Ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm giàu chất xơ.

Thịt nạc, cá, trứng chín, đậu phụ.

Sữa và sữa chua không thêm đường.

Trái cây nguyên quả với khẩu phần phù hợp.

Các món hấp, luộc, nấu canh, ít dầu mỡ.

Thực phẩm cần hạn chế

Nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực có đường.

Bánh kẹo, mứt, siro và các loại đồ ngọt.

Nước ép trái cây, kể cả loại không thêm đường, nếu sử dụng nhiều.

Thực phẩm tinh chế, ít chất xơ và ăn với khẩu phần lớn.

Thức ăn nhanh, thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ.

Lưu ý: Mẹ bầu không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn cơm trắng, khoai hoặc trái cây ngọt. Điều quan trọng là kiểm soát khẩu phần, phối hợp các nhóm thực phẩm và theo dõi đáp ứng đường huyết.

6. Theo dõi đường huyết và khám thai định kỳ

Bên cạnh chế độ ăn, mẹ bầu cần theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Các mục tiêu đường huyết thường được sử dụng trong quản lý đái tháo đường thai kỳ gồm:

Đường huyết lúc đói: dưới 95 mg/dL (5,3 mmol/L).

Đường huyết sau ăn 1 giờ: dưới 140 mg/dL (7,8 mmol/L).

Đường huyết sau ăn 2 giờ: dưới 120 mg/dL (6,7 mmol/L).

Các mốc sau ăn được tính từ thời điểm bắt đầu bữa ăn. Bác sĩ có thể cá thể hóa mục tiêu theo tình trạng thai phụ.

Ngoài ra, thai phụ cần duy trì vận động phù hợp nếu không có chống chỉ định sản khoa, theo dõi cân nặng, khám thai đúng lịch và tuân thủ chỉ định điều trị.

Lời khuyên từ Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Đái tháo đường thai kỳ có thể được kiểm soát hiệu quả khi thai phụ được phát hiện sớm, theo dõi đầy đủ và áp dụng các biện pháp điều trị phù hợp.

Ăn đúng không có nghĩa là ăn ít hay kiêng hoàn toàn tinh bột, mà là ăn đủ chất, lựa chọn thực phẩm hợp lý, phân chia khẩu phần khoa học và theo dõi đường huyết thường xuyên.

Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc khuyến cáo các mẹ bầu chủ động khám thai định kỳ, thực hiện sàng lọc đái tháo đường thai kỳ theo hướng dẫn và trao đổi với bác sĩ khi có bất thường về đường huyết để được tư vấn, quản lý và chăm sóc phù hợp.

Dinh dưỡng khoa học – Kiểm soát đường huyết tốt – Đồng hành cùng thai kỳ khỏe mạnh.

Tài liệu tham khảo

1. Tài liệu tham khảo Bộ Y tế. Quyết định số 1470/QĐ-BYT ngày 29/5/2024 về việc ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quốc gia về sàng lọc và quản lý đái tháo đường thai kỳ

   Chi tiết quyết định: 1470-qd-byt_ban_hanh_tai_lieu_huong_dan_quoc_gia_ve_sang_loc_va_quan_ly_dtd_thai_ky

2. American Diabetes Association. Management of Diabetes in Pregnancy: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026.
3. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Diabetes in pregnancy: management from preconception to the postnatal period. NG3.
4. National Academies. Dietary Reference Intakes: The Essential Guide to Nutrient Requirements. 2006.