Lấy máu gót chân sơ sinh: Xét nghiệm quan trọng giúp phát hiện sớm bệnh lý bẩm sinh

Lấy máu gót chân sơ sinh là gì?

Lấy máu gót chân sơ sinh là một thủ thuật y khoa xâm lấn tối thiểu, được thực hiện để lấy máu mao mạch từ gót chân của trẻ sơ sinh nhằm phục vụ sàng lọc sơ sinh hoặc thực hiện một số xét nghiệm cần thiết.

Đây là kỹ thuật đơn giản nhưng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát hiện sớm các bệnh lý bẩm sinh và rối loạn chuyển hóa ở trẻ, giúp can thiệp điều trị kịp thời, hạn chế biến chứng và đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh của trẻ.

Theo khuyến cáo chuyên môn, thời điểm lấy máu gót chân tốt nhất là khi trẻ khoảng 48 giờ tuổi. Khi đó, kết quả xét nghiệm sẽ có độ chính xác cao hơn trong sàng lọc các bệnh lý bẩm sinh.

Kỹ thuật này tuy đơn giản nhưng cần được thực hiện đúng quy trình, đảm bảo vô khuẩn, xác định đúng vị trí chích, giảm đau cho trẻ và bảo quản bệnh phẩm đúng cách để tránh sai lệch kết quả xét nghiệm.

Vì sao cần lấy máu gót chân cho trẻ sơ sinh?

Nhiều bệnh bẩm sinh ở trẻ không có biểu hiện rõ ràng trong những ngày đầu đời. Trẻ vẫn có thể bú tốt, ngủ tốt và phát triển bình thường trong giai đoạn đầu nên cha mẹ rất khó nhận biết.

Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và điều trị sớm, các bệnh này có thể dẫn đến:

• Chậm phát triển trí tuệ

• Tổn thương não không hồi phục

• Rối loạn chuyển hóa nặng

• Chậm phát triển thể chất

• Ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của trẻ

Chính vì vậy, sàng lọc sơ sinh bằng lấy máu gót chân giúp phát hiện sớm bệnh lý trước khi xuất hiện triệu chứng, từ đó can thiệp kịp thời và hạn chế biến chứng.

Khi nào cần lấy máu gót chân cho trẻ sơ sinh?

Lấy máu gót chân được chỉ định trong các trường hợp cần lấy lượng máu nhỏ (dưới 1 mL) để phục vụ xét nghiệm, bao gồm:

1. Sàng lọc sơ sinh

Đây là mục đích phổ biến nhất của kỹ thuật này. Mẫu máu sẽ được thấm lên giấy chuyên dụng và gửi đến trung tâm xét nghiệm để phát hiện sớm một số bệnh bẩm sinh nguy hiểm.

Những bệnh lý có thể phát hiện nhờ lấy máu gót chân

Thông qua xét nghiệm sàng lọc sơ sinh, bác sĩ có thể phát hiện sớm nhiều bệnh lý nguy hiểm như:

Thiếu men G6PD

Thiếu men G6PD là bệnh di truyền khá phổ biến. Trẻ mắc bệnh có thể bị tan máu cấp, vàng da nặng và nguy cơ tổn thương não nếu không được phát hiện sớm.

Khi biết trẻ bị thiếu men G6PD, gia đình có thể chủ động tránh các thuốc, thực phẩm hoặc yếu tố gây tan máu, giúp trẻ phát triển bình thường.

Suy giáp bẩm sinh

Suy giáp bẩm sinh là tình trạng tuyến giáp của trẻ hoạt động kém hoặc không hoạt động, dẫn đến thiếu hormone tuyến giáp.

Nếu không điều trị sớm, trẻ có thể gặp:

• Chậm phát triển trí tuệ

• Chậm phát triển chiều cao

• Đần độn không hồi phục

Nếu được phát hiện sớm và điều trị bằng hormone tuyến giáp, trẻ có thể phát triển gần như bình thường.

Phenylketon niệu (PKU)

Đây là rối loạn chuyển hóa khiến cơ thể không thể chuyển hóa amino acid phenylalanine. Khi chất này tích tụ trong cơ thể sẽ gây tổn thương não và chậm phát triển trí tuệ.

Nếu được phát hiện sớm, trẻ chỉ cần điều chỉnh chế độ ăn đặc biệt để phòng ngừa biến chứng.

Galactosemia

Đây là bệnh rối loạn chuyển hóa đường galactose. Trẻ mắc bệnh nếu không phát hiện sớm có thể bị:

• Tổn thương gan

• Nhiễm trùng nặng

• Chậm phát triển

Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp, bảo vệ sức khỏe của trẻ.

Tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh

Đây là bệnh rối loạn nội tiết có thể gây mất muối, rối loạn hormone và nguy hiểm đến tính mạng nếu không điều trị kịp thời.

Việc sàng lọc giúp phát hiện sớm các rối loạn chuyển hóa, nội tiết hoặc di truyền ngay từ những ngày đầu đời, từ đó có hướng điều trị kịp thời.

2. Thực hiện một số xét nghiệm cần thiết

Ngoài sàng lọc sơ sinh, lấy máu gót chân còn được thực hiện để làm một số xét nghiệm như:

• Đường máu

• Khí máu

• Công thức máu

• Định nhóm máu

• Một số xét nghiệm sinh hóa

Tuy nhiên, không sử dụng phương pháp lấy máu gót chân để làm cấy máu hoặc xét nghiệm đông máu.

Trường hợp không nên lấy máu gót chân

Kỹ thuật này không được thực hiện khi trẻ có viêm tấy hoặc nhiễm trùng da tại vùng gót chân.

Những trường hợp cần thận trọng

Nhân viên y tế sẽ cân nhắc khi thực hiện lấy máu gót chân ở các trường hợp:

• Trẻ sinh non hoặc trẻ nhẹ cân

• Trẻ có tổn thương vùng gót chân

• Trẻ đang có đường truyền ở cổ chân hoặc mu bàn chân

Cha mẹ cần chuẩn bị gì khi trẻ được lấy máu gót chân?

Trước khi thực hiện thủ thuật, nhân viên y tế sẽ giải thích cho cha mẹ về mục đích và quy trình lấy máu gót chân để gia đình yên tâm và phối hợp thực hiện.

Một số bước chuẩn bị thường được thực hiện gồm:

• Trẻ được giữ ấm bằng cách bế hoặc nằm trên giường ấm

• Có thể quấn trẻ để hạn chế mất nhiệt

• Trẻ có thể được đặt ở tư thế Kangaroo (da kề da với mẹ) nhằm giúp giảm đau và giúp trẻ ổn định hơn, đặc biệt đối với trẻ sinh non hoặc nhẹ cân

• Nhân viên y tế sẽ làm ấm vùng gót chân trước khi lấy máu để giúp máu lưu thông tốt hơn

Quy trình lấy máu gót chân sơ sinh

Quy trình lấy máu gót chân thường diễn ra trong khoảng 10 phút và được thực hiện tại phòng thủ thuật hoặc tại giường bệnh.

Bước 1: Chuẩn bị

Nhân viên y tế sẽ:

• Kiểm tra thông tin của trẻ theo hồ sơ bệnh án

• Đánh giá tình trạng của trẻ trước khi thực hiện

• Sát khuẩn tay và chuẩn bị dụng cụ vô khuẩn

• Làm sạch vùng gót chân bằng dung dịch sát khuẩn

Bước 2: Lấy mẫu máu

• Chích kim chuyên dụng vào vùng rìa ngoài hoặc rìa trong của gót chân

• Lau bỏ giọt máu đầu tiên để tránh làm sai lệch kết quả

• Thu máu vào giấy thấm chuyên dụng hoặc ống mao quản tùy mục đích xét nghiệm

Bước 3: Kết thúc thủ thuật

Sau khi lấy máu:

• Nhân viên y tế sẽ ấn nhẹ bông vô khuẩn lên vị trí chích để cầm máu

• Băng lại vết chích bằng băng cá nhân

• Theo dõi tình trạng của trẻ sau khi thực hiện

Bảo quản và vận chuyển mẫu máu

Đối với mẫu máu sàng lọc sơ sinh:

• Mẫu máu được để khô tự nhiên trên bề mặt sạch và thoáng

• Thời gian làm khô tối thiểu 4 giờ trong phòng ở nhiệt độ thường

• Tránh ánh nắng trực tiếp hoặc các hóa chất có mùi

Sau đó, mẫu sẽ được gửi đến trung tâm xét nghiệm trong vòng 24 giờ để đảm bảo chất lượng mẫu.

Các tai biến có thể gặp (hiếm gặp)

Lấy máu gót chân là thủ thuật an toàn, tuy nhiên có thể gặp một số tình trạng nhẹ như:

Bầm tím tại chỗ

• Có thể xuất hiện vết bầm nhỏ tại vị trí chích

• Thường tự khỏi sau 3–7 ngày

Chảy máu nhẹ

• Nhân viên y tế sẽ ấn bông vô khuẩn để cầm máu

• Sau đó băng lại vị trí chích

Vai trò quan trọng của sàng lọc sơ sinh

Sàng lọc sơ sinh bằng lấy máu gót chân là bước quan trọng giúp phát hiện sớm nhiều bệnh lý nguy hiểm mà trẻ chưa biểu hiện triệu chứng ngay sau sinh.

Việc phát hiện sớm giúp:

• Điều trị kịp thời

• Hạn chế biến chứng nặng

• Giúp trẻ phát triển khỏe mạnh

Vì vậy, cha mẹ nên cho trẻ thực hiện xét nghiệm sàng lọc sơ sinh đúng thời điểm, để bảo vệ sức khỏe cho trẻ ngay từ những ngày đầu đời.

Thông tin liên hệ BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC

Hotline CSKH: 0911.553.115

Hotline Cấp cứu 24/7: 0859.873.115

Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ

Email: chamsockhachhang.sannhivp@gmail.com

Fanpage | Zalo | YouTube: Bệnh Viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Tài liệu tham khảo: Quyết định số 426/QĐ-BYT ngày 11/02/2026 của Bộ Y tế ngày 11/02/2026 về việc ban hành Quy trình kỹ thuật về sơ sinh.