Bệnh tay chân miệng ở trẻ em: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa theo hướng dẫn Bộ Y tế 2024

31/03/2026 | Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Bệnh tay chân miệng ở trẻ em: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa theo hướng dẫn Bộ Y tế 2024

Bệnh tay chân miệng là gì?

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do các virus đường ruột gây ra, thường gặp nhất là Coxsackievirus và Enterovirus 71 (EV71). Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của người bệnh .

Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở trẻ dưới 5 tuổi và có khả năng bùng phát thành dịch trong cộng đồng.

Nguyên nhân và đường lây truyền

Tác nhân gây bệnh

+ Coxsackievirus A6, A10, A16

+ Enterovirus 71 (EV71 – có nguy cơ gây biến chứng nặng)

Đường lây truyền

+ Đường tiêu hóa (tay – miệng)

+ Tiếp xúc với dịch tiết mũi họng, nước bọt, phân

+ Tiếp xúc với đồ vật nhiễm virus

Bệnh có khả năng lây lan nhanh trong môi trường tập thể như nhà trẻ, trường học.

Triệu chứng bệnh tay chân miệng theo từng giai đoạn

1. Giai đoạn ủ bệnh (3–7 ngày)

Không có triệu chứng rõ ràng.

2. Giai đoạn khởi phát (1–2 ngày)

Sốt nhẹ hoặc sốt vừa

Mệt mỏi

Đau họng

Biếng ăn

Có thể tiêu chảy nhẹ

3. Giai đoạn toàn phát

Có thể kéo dài 3 -10 ngày, đây là giai đoạn điển hình với các dấu hiệu:

+ Loét miệng: vết loét đỏ hay phỏng nước đường kính 2 – 3mm ở niêm mạc miệng, lợi, lưỡi, gây đau miệng, bỏ ăn, bỏ bú, tăng tiết nước bọt.

+ Sang (tổn) thương đa dạng hồng ban hoặc bóng nước ở lòng bàn tay, khuỷu tay, lòng bàn chân, gối, mông, cùi trỏ; tồn tại trong thời gian ngắn (dưới 7 ngày) sau đó có thể để lại vết thâm, rất hiếm khi loét hay bội nhiễm.

+ Sốt nhẹ.

+ Ăn, bú kém.

+ Biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp thường xuất hiện sớm từ ngày 2 đến ngày 5, có thể đến ngày 7 của bệnh.

+ Giật mình chới với là dấu hiệu quan trọng báo hiệu biến chứng thần kinh. Trẻ sốt cao hoặc nôn nhiều dễ có nguy cơ biến chứng.

4. Giai đoạn lui bệnh:

Thường từ 3 – 5 ngày sau giai đoạn toàn phát, trẻ hồi phục hoàn toàn nếu không có biến chứng.

Dấu hiệu cảnh báo biến chứng nặng

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, một số trường hợp có thể tiến triển nặng, đặc biệt khi nhiễm EV71.

Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi có các dấu hiệu:

+ Sốt cao liên tục, khó hạ

+ Giật mình, run chi

+ Quấy khóc nhiều, ngủ gà

+ Nôn nhiều

+ Thở nhanh, mạch nhanh

Các biểu hiện này có thể liên quan đến biến chứng thần kinh hoặc tim mạch nguy hiểm.

Nguyên tắc điều trị

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh tay chân miệng. Việc điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng và theo dõi diễn tiến bệnh.

Phác đồ điều trị do bác sĩ quyết định dựa trên: Mức độ lâm sàng; Phân độ bệnh; Dấu hiệu biến chứng

Các nguyên tắc chính gồm:

+ Hạ sốt, giảm đau

+ Đảm bảo dinh dưỡng và bù nước

+ Theo dõi sát dấu hiệu nặng

+ Hồi sức tích cực nếu có biến chứng

Việc tự ý điều trị tại nhà khi có dấu hiệu nặng có thể làm chậm thời gian xử trí và tăng nguy cơ biến chứng.

Cách phòng bệnh tay chân miệng hiệu quả

1. Vệ sinh cá nhân

Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng

Vệ sinh đồ chơi, vật dụng của trẻ

2. Vệ sinh môi trường

Làm sạch bề mặt tiếp xúc

Giữ môi trường sống thông thoáng

3. Cách ly nguồn lây

Trẻ mắc bệnh cần nghỉ học

Tránh tiếp xúc với trẻ khác

4. Theo dõi sức khỏe trẻ

Phát hiện sớm dấu hiệu bất thường

Đưa trẻ đi khám kịp thời

Hiện nay, trên thế giới đã có vắc xin phòng bệnh tay chân miệng, tuy nhiên chưa được triển khai rộng rãi tại Việt Nam .

Bệnh tay chân miệng thường diễn biến nhẹ, tuy nhiên có thể gây biến chứng nặng nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời. Việc nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm và đưa trẻ đến cơ sở y tế đúng thời điểm là yếu tố quyết định trong điều trị.