10 Lợi ích của nuôi con bằng sữa mẹ đối với trẻ và người mẹ
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng phù hợp với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đặc biệt trong những tháng đầu đời. Nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ giúp trẻ nhận được các chất dinh dưỡng cần thiết cho tăng trưởng và phát triển mà còn mang lại nhiều lợi ích về miễn dịch và sức khỏe. Đối với người mẹ, cho con bú cũng mang lại những lợi ích trước mắt và lâu dài.
Theo Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc và điều trị trẻ sơ sinh, ban hành kèm Quyết định số 2323/QĐ-BYT ngày 14/7/2025 của Bộ Y tế, nuôi con bằng sữa mẹ là một nội dung quan trọng trong chăm sóc trẻ sơ sinh.
05 Lợi ích đối với người mẹ
1. Hỗ trợ phục hồi sức khỏe sau sinh
Cho trẻ bú sớm và duy trì bú mẹ giúp hỗ trợ quá trình phục hồi sinh lý của người mẹ sau sinh. Đây cũng là một phần quan trọng trong chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh sau đẻ.
2. Tăng co hồi tử cung và góp phần giảm nguy cơ chảy máu sau sinh
Khi trẻ bú mẹ, động tác mút vú kích thích cơ thể mẹ giải phóng oxytocin. Hormon này vừa tham gia phản xạ bài tiết sữa, vừa kích thích tử cung co bóp, hỗ trợ quá trình co hồi tử cung và góp phần hạn chế chảy máu sau sinh.
3. Có lợi đối với sức khỏe tâm lý của người mẹ
Nuôi con bằng sữa mẹ và sự tiếp xúc gần gũi giữa mẹ và trẻ có lợi cho sự gắn kết mẹ – con. Các nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa nuôi con bằng sữa mẹ và giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh, mặc dù sức khỏe tâm thần sau sinh chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố và cần được đánh giá toàn diện.
4. Có thể hỗ trợ trì hoãn khả năng mang thai trở lại trong những điều kiện nhất định
Cho con bú có thể ức chế quá trình rụng trứng và làm chậm thời điểm có thai trở lại. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ đang cho con bú là không thể mang thai.
Phương pháp vô kinh khi cho con bú chỉ có hiệu quả tránh thai cao khi đáp ứng đồng thời các điều kiện chuyên môn cần thiết, bao gồm mẹ chưa có kinh trở lại, trẻ dưới 6 tháng tuổi và trẻ được bú mẹ hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn theo yêu cầu.
5. Giảm nguy cơ mắc một số bệnh trong tương lai
Nuôi con bằng sữa mẹ mang lại những lợi ích sức khỏe lâu dài cho phụ nữ. Các bằng chứng cho thấy cho con bú có liên quan đến giảm nguy cơ ung thư vú, ung thư buồng trứng và đái tháo đường týp 2.
Một số bằng chứng cũng cho thấy nuôi con bằng sữa mẹ có liên quan với những lợi ích đối với sức khỏe tim mạch, chuyển hóa và sức khỏe xương của người mẹ. Mức độ lợi ích có thể khác nhau tùy thời gian cho con bú và nhiều yếu tố sức khỏe khác.
05 Lợi ích đối với trẻ
1. Cung cấp nguồn dinh dưỡng tối ưu cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Sữa mẹ cung cấp năng lượng, các chất dinh dưỡng và nhiều thành phần có hoạt tính sinh học phù hợp với nhu cầu của trẻ.
Sữa mẹ đặc biệt có giá trị đối với trẻ sinh non, trẻ nhẹ cân và trẻ sơ sinh có bệnh lý. Với những trẻ chưa thể bú trực tiếp, việc sử dụng sữa mẹ và phương pháp nuôi dưỡng cần được thực hiện phù hợp với tình trạng lâm sàng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
2. Hỗ trợ phòng ngừa nhiễm khuẩn và hạ đường huyết sơ sinh
Bú mẹ sớm và bú mẹ hiệu quả giúp trẻ được nhận sữa non và nguồn dinh dưỡng phù hợp ngay từ những giờ đầu sau sinh.
Sữa mẹ chứa các yếu tố miễn dịch và hoạt tính sinh học giúp bảo vệ trẻ trước các tác nhân gây bệnh. Việc bú sớm, bú đủ và duy trì nguồn dinh dưỡng thích hợp cũng góp phần phòng ngừa hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh.
3. Góp phần giảm nguy cơ tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Nuôi con bằng sữa mẹ có vai trò quan trọng đối với sự sống còn của trẻ, đặc biệt trong giai đoạn sơ sinh và những tháng đầu đời.
Bắt đầu bú mẹ sớm sau sinh và duy trì nuôi con bằng sữa mẹ có liên quan với giảm nguy cơ tử vong sơ sinh và tử vong ở trẻ nhỏ. Bú mẹ cũng có liên quan với giảm nguy cơ hội chứng đột tử ở trẻ nhũ nhi (SIDS).
Bú mẹ sớm trong giờ đầu tiên có thể giảm tử vong sơ sinh 22%. Tỉ lệ tử vong của trẻ không được bú sữa mẹ dưới 6 tháng tuổi cao gấp 14 lần so với trẻ bú mẹ hoàn toàn. Trẻ 12-24 tháng tuổi không bú sữa mẹ tăng nguy cơ tử vong gấp 2 lần. Do đó, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo trẻ cần được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục duy trì đến ít nhất 24 tháng tuổi.
Đây là một trong những lý do các hướng dẫn chuyên môn khuyến khích hỗ trợ trẻ bắt đầu bú mẹ sớm và nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu đời.
4. Giảm nguy cơ mắc một số bệnh nhiễm khuẩn thường gặp ở trẻ
Kháng thể và các thành phần miễn dịch có trong sữa mẹ góp phần bảo vệ trẻ trong giai đoạn hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.
Trẻ được nuôi bằng sữa mẹ có nguy cơ thấp hơn đối với một số bệnh nhiễm khuẩn thường gặp, đặc biệt là: Tiêu chảy và nhiễm khuẩn đường tiêu hóa, Nhiễm khuẩn đường hô hấp, trong đó có viêm phổi, Viêm tai giữa…
Lợi ích này đặc biệt quan trọng trong những tháng đầu đời.
5. Mang lại lợi ích đặc biệt đối với trẻ sinh non
Đối với trẻ sinh non, sữa mẹ không đơn thuần là nguồn cung cấp dinh dưỡng mà còn có vai trò quan trọng trong chiến lược chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ.
Sử dụng sữa mẹ ở trẻ sinh non có liên quan đến giảm nguy cơ mắc một số biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt là viêm ruột hoại tử. Các bằng chứng cũng ghi nhận những lợi ích đối với các biến chứng liên quan đến sinh non như bệnh võng mạc trẻ sinh non và loạn sản phế quản phổi.
Do đặc điểm bệnh lý và nhu cầu dinh dưỡng khác nhau ở từng trẻ sinh non, phương pháp nuôi dưỡng, lượng sữa, cách tăng lượng sữa và việc bổ sung các chất dinh dưỡng cần được bác sĩ, điều dưỡng hoặc nhân viên y tế chuyên môn đánh giá và hướng dẫn cụ thể.
Lợi ích của sữa mẹ đối với mẹ và trẻ theo từng giai đoạn
| Lợi ích ngắn hạn | Lợi ích lâu dài | |
| Lợi ích cho bà mẹ | – Co hồi tử cung
– Giảm mất máu – Giảm nhiễm trùng – Chậm có kinh – Giảm cân, cải thiện hình thể nhanh chóng – Giảm trầm cảm sau sinh – Giảm căng thẳng và lo lắng |
– Giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư vú, buồng trứng, nội mạc tử cung
– Phòng ngừa đái tháo đường – Giảm loãng xương – Giảm nguy cơ mắc bệnh cao huyết áp và các bệnh lý tim mạch – Giảm nguy cơ mắc bệnh lý chuyển hóa – Giảm Alzheimer |
| Lợi ích cho trẻ | – Phòng ngừa nhiễm trùng, hạ đường máu sơ sinh
– Giảm nguy cơ tử vong sơ sinh – Giảm hiện tượng đột tử ở trẻ nhũ nhi – Phòng ngừa bệnh lý nhiễm trùng như tiêu chảy, viêm phổi, viêm tai giữa – Giảm tử vong trẻ em – Giảm nguy cơ mắc các bệnh lý đặc biệt ở trẻ sinh non như viêm ruột hoại tử, bệnh võng mạc mắt, loạn sản phế quản phổi |
– Tăng số năm học tập và hiệu quả
– Tăng chỉ số IQ và tương tác xã hội – Giảm béo phì và các rối loạn chuyển hóa – Giảm nguy cơ một số bệnh lý ung thư trẻ em – Giảm các bệnh lý dị ứng |
Nên cho trẻ bú mẹ trong bao lâu?
Theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, cần khuyến khích nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu đời.
Trong giai đoạn này, trẻ bú mẹ hoàn toàn không cần sử dụng thêm thức ăn hoặc đồ uống khác, kể cả nước, ngoại trừ những trường hợp sử dụng thuốc, vitamin, khoáng chất hoặc các sản phẩm cần thiết khác theo chỉ định phù hợp.
Khi trẻ tròn 6 tháng tuổi, cần bắt đầu cho trẻ ăn bổ sung hợp lý, đa dạng và phù hợp với lứa tuổi, đồng thời tiếp tục duy trì bú mẹ.
Tìm hiểu thêm thông tin tại bài viết:
Nền tảng sức khỏe cho trẻ với công thức vàng “1+6+24”
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc đồng hành cùng mẹ trong hành trình nuôi con bằng sữa mẹ
Nuôi con bằng sữa mẹ là một quá trình cần kiến thức, kỹ năng và sự hỗ trợ, đặc biệt trong những ngày đầu sau sinh.
Tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc, sản phụ được nhân viên y tế tư vấn về lợi ích của sữa mẹ; hướng dẫn tư thế cho bú, cách giúp trẻ ngậm bắt vú hiệu quả và nhận biết một số khó khăn thường gặp trong quá trình nuôi con bằng sữa mẹ.
Khi tình trạng sức khỏe của mẹ và trẻ cho phép, Bệnh viện khuyến khích và hỗ trợ thực hiện các thực hành chăm sóc sơ sinh thiết yếu, tạo điều kiện để trẻ được tiếp xúc với mẹ và bắt đầu bú mẹ sớm.
Đối với trẻ sinh non, nhẹ cân, trẻ có bệnh lý hoặc chưa thể bú trực tiếp, việc sử dụng sữa mẹ và lựa chọn phương pháp nuôi dưỡng cần được đánh giá, chỉ định và hướng dẫn phù hợp với tình trạng lâm sàng của từng trẻ.
Mỗi bà mẹ được hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ đúng cách là thêm một trẻ được tạo nền tảng dinh dưỡng và sức khỏe tốt ngay từ những ngày đầu đời.
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế (2025). Quyết định số 2323/QĐ-BYT ngày 14/7/2025 ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc và điều trị trẻ sơ sinh”.
- Bộ Y tế. Thông tư số 38/2016/TT-BYT ngày 31/10/2016 quy định một số biện pháp thúc đẩy việc nuôi con bằng sữa mẹ tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
- Các tài liệu chuyên môn hiện hành của Bộ Y tế về chăm sóc thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh và nuôi con bằng sữa mẹ.
