Bệnh quai bị là gì? Dấu hiệu, biến chứng và cách phòng bệnh
Quai bị thường được biết đến với biểu hiện sưng đau vùng mang tai. Phần lớn người mắc bệnh có thể hồi phục, nhưng quai bị không phải lúc nào cũng nhẹ. Bệnh có thể gây một số biến chứng, đặc biệt ở thanh thiếu niên và người trưởng thành.
Quai bị là bệnh truyền nhiễm do vi rút, lây chủ yếu qua đường hô hấp và tiếp xúc với nước bọt hoặc dịch tiết đường hô hấp của người mắc bệnh. Bệnh có thể gặp ở nhiều lứa tuổi, trong đó trẻ em và người chưa có miễn dịch là những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh khi tiếp xúc với nguồn lây.
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với vi rút quai bị. Vì vậy, nhận biết bệnh, chăm sóc đúng và chủ động phòng bệnh bằng vắc xin có vai trò quan trọng.
Bệnh quai bị là gì?
Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút quai bị (mumps virus) gây ra. Một trong những biểu hiện điển hình nhất là viêm và sưng tuyến nước bọt mang tai – tuyến nằm ở hai bên mặt, phía trước và dưới tai.
Tuy nhiên, không phải người mắc quai bị nào cũng có biểu hiện rõ ràng. Một số trường hợp triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng, nhưng vẫn có khả năng liên quan đến sự lây truyền bệnh.
Bệnh quai bị lây qua đường nào?
Vi rút quai bị lây từ người sang người chủ yếu qua nước bọt và các giọt dịch tiết đường hô hấp.
Bệnh có thể lây khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần hoặc khi dùng chung các vật dụng có dính nước bọt.
Người mắc quai bị có khả năng lây truyền vi rút trước và sau khi xuất hiện tình trạng sưng tuyến nước bọt. Vì vậy, khi nghi ngờ mắc bệnh, cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt với những người chưa được tiêm chủng đầy đủ.
Dấu hiệu bệnh quai bị thường gặp
Sau khi nhiễm vi rút, người bệnh có thể xuất hiện sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, chán ăn trước khi tuyến mang tai bắt đầu sưng.
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là sưng đau một hoặc cả hai bên vùng mang tai. Vùng sưng có thể làm khuôn mặt trông to hơn ở phía bị bệnh. Người bệnh thường cảm thấy đau khi nhai, nuốt hoặc ăn những thực phẩm kích thích tiết nước bọt.
Một số trường hợp chỉ sưng một bên, sau đó mới xuất hiện ở bên còn lại. Cũng có người mắc quai bị nhưng không có biểu hiện sưng tuyến mang tai rõ rệt.
Quai bị có nguy hiểm không?
Phần lớn người mắc quai bị hồi phục trong vòng vài tuần mà không để lại hậu quả lâu dài. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể gây biến chứng.
Viêm tinh hoàn
Viêm tinh hoàn là biến chứng được nhiều người quan tâm, thường gặp hơn ở nam giới mắc quai bị sau tuổi dậy thì.
Người bệnh có thể xuất hiện đau và sưng tinh hoàn. Khi có biểu hiện này cần được khám và theo dõi, không nên tự điều trị tại nhà.
Quai bị có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản trong một số trường hợp, nhưng không nên hiểu rằng cứ mắc quai bị hoặc viêm tinh hoàn do quai bị là sẽ vô sinh.
Viêm buồng trứng
Ở nữ giới sau tuổi dậy thì, quai bị có thể gây viêm buồng trứng. Người bệnh có thể đau vùng bụng dưới và cần được bác sĩ đánh giá để phân biệt với các nguyên nhân khác.
Biến chứng thần kinh
Vi rút quai bị có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh và gây viêm màng não hoặc viêm não. Đây là những biến chứng cần được phát hiện và điều trị tại cơ sở y tế.
Ngoài ra, quai bị còn có thể liên quan đến một số biến chứng khác như viêm tụy hoặc giảm thính lực.
Trẻ mắc quai bị cần được chăm sóc như thế nào?
Hiện không có thuốc kháng vi rút đặc hiệu để điều trị quai bị. Điều trị chủ yếu nhằm giảm triệu chứng, bảo đảm dinh dưỡng, nước và theo dõi để phát hiện biến chứng.
Khi trẻ mắc bệnh, cha mẹ nên cho trẻ nghỉ ngơi, uống đủ nước và lựa chọn thức ăn mềm, dễ ăn nếu trẻ đau khi nhai hoặc nuốt.
Không tự ý sử dụng kháng sinh với mục đích điều trị quai bị. Kháng sinh không có tác dụng đối với vi rút quai bị và chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn cần điều trị.
Thuốc hạ sốt, giảm đau cho trẻ cũng cần được sử dụng đúng loại và đúng liều theo cân nặng hoặc hướng dẫn của nhân viên y tế.
Khi nào người mắc quai bị cần đi khám ngay?
Người bệnh nên được đưa đến cơ sở y tế khi có biểu hiện bất thường hoặc nghi ngờ biến chứng, đặc biệt khi:
Sốt cao hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
Đau đầu nhiều, nôn nhiều, cứng cổ hoặc rối loạn ý thức.
Đau, sưng tinh hoàn.
Đau bụng nhiều.
Trẻ mệt nhiều, ăn uống kém hoặc có dấu hiệu mất nước.
Có bất kỳ biểu hiện bất thường nào khiến gia đình lo lắng.
Với trẻ nhỏ, cha mẹ không nên chỉ dựa vào biểu hiện “sưng mang tai” để tự chẩn đoán quai bị, bởi sưng vùng mang tai còn có thể gặp trong một số bệnh lý khác.
Bệnh quai bị có lây không? Người bệnh cần cách ly bao lâu?
Quai bị là bệnh truyền nhiễm và có thể lây cho người khác.
Theo hướng dẫn của CDC Hoa Kỳ, người mắc quai bị nên hạn chế tiếp xúc với người khác trong 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng tuyến mang tai hoặc các tuyến nước bọt khác.
Trong thời gian này, người bệnh không nên đi học, đi làm hoặc tham gia những nơi tập trung đông người. Cần che miệng khi ho, hắt hơi, rửa tay thường xuyên và không dùng chung cốc, thìa, khăn hoặc những đồ dùng có thể dính nước bọt.
Bị quai bị rồi có mắc lại không?
Sau khi mắc quai bị, cơ thể thường hình thành miễn dịch. Tuy nhiên, trong thực tế, việc một người từng có biểu hiện sưng tuyến mang tai không đồng nghĩa chắc chắn người đó đã mắc quai bị, bởi nhiều nguyên nhân khác cũng có thể gây viêm hoặc sưng tuyến nước bọt.
Nếu không có bằng chứng rõ ràng về miễn dịch hoặc tiền sử tiêm chủng, nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn phù hợp.
Phòng bệnh quai bị bằng cách nào?
Biện pháp chủ động quan trọng để phòng quai bị là tiêm vắc xin có thành phần quai bị.
Vắc xin phòng quai bị thường được sử dụng dưới dạng vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella (MMR) hoặc sởi – quai bị – rubella – thủy đậu (MMRV).
Tiêm chủng không có nghĩa mọi trường hợp đều được bảo vệ tuyệt đối, nhưng giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc quai bị và các hậu quả liên quan. Người đã tiêm vẫn có thể mắc bệnh, nhưng bệnh thường nhẹ hơn và ít biến chứng hơn so với người chưa tiêm chủng.
Bên cạnh tiêm vắc xin, cần duy trì vệ sinh tay, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung đồ dùng cá nhân và hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh.
Đừng chủ quan khi trẻ sưng đau vùng mang tai
Sưng vùng mang tai là dấu hiệu thường gặp của quai bị nhưng không đủ để tự chẩn đoán bệnh. Khi trẻ sốt kèm sưng đau vùng mang tai, đặc biệt nếu chưa được tiêm chủng đầy đủ hoặc có yếu tố tiếp xúc với người mắc bệnh, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá.
Đồng thời, hãy kiểm tra lại sổ tiêm chủng của trẻ. Nếu trẻ chưa được tiêm hoặc chưa hoàn thành lịch vắc xin có thành phần quai bị, cha mẹ có thể đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn lịch phù hợp.
Đơn nguyên Tiêm chủng Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Địa chỉ tiêm chủng an toàn, tin cậy
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc cung cấp dịch vụ tiêm chủng an toàn với quy trình chuẩn, đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng giàu kinh nghiệm và hệ thống theo dõi sau tiêm chặt chẽ.
Khám sàng lọc trước tiêm bởi bác sĩ chuyên khoa
Tư vấn lịch tiêm phù hợp theo từng độ tuổi
Theo dõi và xử trí kịp thời các phản ứng sau tiêm
Đảm bảo chất lượng vắc xin và quy trình bảo quản nghiêm ngặt
Tiêm chủng hôm nay vì một tương lai khỏe mạnh và hạnh phúc mai sau.
Thông tin liên hệ và đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Tiêm chủng: 0859.573.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
