SÀNG LỌC TIỀN SẢN GIẬT – PHÁT HIỆN SỚM NGUY CƠ, BẢO VỆ AN TOÀN CHO MẸ VÀ BÉ
Tiền sản giật là một trong những biến chứng sản khoa nguy hiểm, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của mẹ và thai nhi. Đáng chú ý, bệnh có thể xuất hiện ở cả những thai phụ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Sàng lọc tiền sản giật ngay từ ba tháng đầu thai kỳ giúp nhận diện sớm những trường hợp có nguy cơ cao, từ đó xây dựng kế hoạch theo dõi và dự phòng phù hợp, góp phần hạn chế các biến chứng nguy hiểm.
Tiền sản giật là gì? Vì sao thai phụ không nên chủ quan?
Tiền sản giật là rối loạn liên quan đến thai nghén, thường xuất hiện sau tuần thứ 20 của thai kỳ, đặc trưng bởi tình trạng tăng huyết áp kèm protein niệu hoặc các biểu hiện tổn thương cơ quan như thận, gan, hệ thần kinh và hệ tạo máu.
Tiền sản giật có thể tiến triển nhanh, gây ra những biến chứng nghiêm trọng:
* Đối với mẹ:
Tăng huyết áp nặng, sản giật với biểu hiện co giật.
Hội chứng HELLP (tan máu, tăng men gan, giảm tiểu cầu).
Tổn thương thận cấp, phù phổi, rối loạn chức năng gan.
Đột quỵ và các biến chứng đe dọa tính mạng.
* Đối với thai nhi:
Thai chậm tăng trưởng trong tử cung.
Sinh non, đặc biệt trong trường hợp cần kết thúc thai kỳ sớm vì tình trạng bệnh của mẹ.
Nhau bong non và các biến chứng liên quan.
Tăng nguy cơ bệnh tật và tử vong chu sinh.
Đặc biệt, tiền sản giật không phải lúc nào cũng có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Vì vậy, khám thai định kỳ và sàng lọc nguy cơ là những biện pháp quan trọng giúp phát hiện sớm những bất thường.
Thời điểm vàng để sàng lọc tiền sản giật là khi nào?
Từ 11 tuần đến 13 tuần 6 ngày tuổi thai là thời điểm đặc biệt quan trọng để sàng lọc nguy cơ tiền sản giật, nhất là tiền sản giật có thể dẫn đến sinh non trước 37 tuần.
Ở giai đoạn này, bác sĩ có thể kết hợp các thông tin về sức khỏe của mẹ, huyết áp, siêu âm Doppler động mạch tử cung và các xét nghiệm sinh hóa để ước tính nguy cơ mắc bệnh.
Việc sàng lọc sớm giúp:
Phát hiện những thai phụ có nguy cơ cao trước khi xuất hiện triệu chứng.
Xác định những trường hợp cần được theo dõi thai kỳ chặt chẽ hơn.
Cân nhắc các biện pháp dự phòng theo chỉ định của bác sĩ.
Xây dựng kế hoạch quản lý thai nghén phù hợp nhằm giảm nguy cơ biến chứng.
Lưu ý: Sàng lọc tiền sản giật không phải là xét nghiệm chẩn đoán xác định bệnh. Kết quả nguy cơ cao không đồng nghĩa với việc thai phụ chắc chắn sẽ mắc tiền sản giật.
Những thai phụ nào có nguy cơ cao mắc tiền sản giật?
Tiền sản giật có thể xảy ra ở bất kỳ thai phụ nào, tuy nhiên một số nhóm có nguy cơ cao hơn, bao gồm:
Đã từng mắc tiền sản giật ở lần mang thai trước.
Có tiền sử tăng huyết áp mạn tính.
Mắc bệnh thận mạn tính.
Mắc đái tháo đường týp 1 hoặc týp 2.
Có bệnh lý tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống hoặc hội chứng kháng phospholipid.
Mang đa thai.
Ngoài ra, những yếu tố như mang thai lần đầu, tuổi mẹ từ 35 trở lên, béo phì, tiền sử gia đình mắc tiền sản giật hoặc khoảng cách giữa hai lần mang thai trên 10 năm cũng có thể làm tăng nguy cơ.
Ngay cả khi không có yếu tố nguy cơ rõ ràng, thai phụ vẫn cần được đánh giá nguy cơ tiền sản giật trong quá trình khám và quản lý thai nghén.
Sàng lọc tiền sản giật được thực hiện như thế nào?
Sàng lọc tiền sản giật trong ba tháng đầu có thể kết hợp nhiều yếu tố nhằm nâng cao khả năng nhận diện thai phụ có nguy cơ cao.
1. Khai thác tiền sử và đánh giá các yếu tố nguy cơ
Bác sĩ thu thập thông tin về tuổi mẹ, cân nặng, chiều cao, tiền sử sản khoa, bệnh lý nội khoa và các yếu tố liên quan đến thai kỳ hiện tại.
2. Đo huyết áp động mạch trung bình (MAP)
Huyết áp được đo theo quy trình chuẩn để tính huyết áp động mạch trung bình, hỗ trợ đánh giá nguy cơ tiền sản giật.
3. Siêu âm Doppler động mạch tử cung
Siêu âm Doppler giúp đánh giá chỉ số xung (Pulsatility Index – PI) của động mạch tử cung, cung cấp thông tin về sức cản dòng máu trong hệ tuần hoàn tử cung – nhau thai.
4. Xét nghiệm các chất chỉ điểm sinh hóa
Tùy điều kiện chuyên môn, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm yếu tố tăng trưởng nhau thai (Placental Growth Factor – PlGF) hoặc các chất chỉ điểm phù hợp khác.
Các thông tin này có thể được tích hợp trong mô hình dự báo nguy cơ tiền sản giật đã được nghiên cứu và chuẩn hóa.
Việc phối hợp nhiều yếu tố thường có giá trị sàng lọc tốt hơn so với chỉ đánh giá tiền sử đơn thuần.
Có thể dự phòng tiền sản giật khi được phát hiện nguy cơ cao không?
Có thể giảm nguy cơ xuất hiện tiền sản giật ở một số thai phụ thông qua các biện pháp dự phòng phù hợp, đặc biệt khi được xác định nguy cơ cao từ sớm.
Một trong những biện pháp được khuyến cáo là sử dụng aspirin liều thấp theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Hiệu quả dự phòng phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng đối tượng, thời điểm bắt đầu, liều sử dụng và sự tuân thủ điều trị.
Ngoài ra, thai phụ cần được theo dõi huyết áp, đánh giá sự phát triển của thai nhi và khám thai theo lịch hẹn. Việc bổ sung canxi có thể được cân nhắc theo hướng dẫn chuyên môn, đặc biệt ở những thai phụ có khẩu phần canxi thấp.
Thai phụ tuyệt đối không tự ý sử dụng aspirin hoặc các thuốc dự phòng khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Sàng lọc và dự phòng giúp giảm nguy cơ nhưng không thể bảo đảm ngăn ngừa hoàn toàn tiền sản giật.
Dấu hiệu cảnh báo tiền sản giật thai phụ cần biết
Trong quá trình mang thai, thai phụ cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường như:
Đau đầu dữ dội hoặc kéo dài, không thuyên giảm.
Nhìn mờ, nhìn thấy chớp sáng hoặc rối loạn thị giác.
Đau vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải.
Khó thở, đau ngực hoặc mệt nhiều bất thường.
Co giật, rối loạn ý thức.
Huyết áp tăng cao khi đo tại nhà hoặc tại cơ sở y tế.
Đặc biệt, huyết áp tâm thu từ 160 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 110 mmHg trở lên là dấu hiệu tăng huyết áp mức độ nặng, cần được đánh giá và xử trí khẩn cấp.
Thai phụ cũng cần lưu ý rằng tiền sản giật có thể xuất hiện sau sinh. Vì vậy, những dấu hiệu cảnh báo bất thường trong thời kỳ hậu sản không được chủ quan.
Chủ động sàng lọc tiền sản giật – Bảo vệ thai kỳ từ những tuần đầu tiên
Sàng lọc tiền sản giật là một nội dung quan trọng trong chăm sóc trước sinh, giúp nhận diện sớm nguy cơ và xây dựng kế hoạch quản lý thai kỳ phù hợp.
Đặc biệt, giai đoạn từ 11 tuần đến 13 tuần 6 ngày là thời điểm thuận lợi để thực hiện đánh giá nguy cơ bằng các phương pháp sàng lọc ba tháng đầu.
Đừng đợi đến khi xuất hiện triệu chứng mới quan tâm đến tiền sản giật. Chủ động sàng lọc từ sớm là bước quan trọng giúp mẹ có một thai kỳ được theo dõi an toàn và khoa học hơn.
Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Đồng hành cùng mẹ trong hành trình thai kỳ an toàn
Với định hướng nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc luôn chú trọng công tác khám thai, tư vấn, quản lý thai nghén và phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ trong thai kỳ.
Thai phụ được khuyến khích thăm khám đúng lịch, đặc biệt trong giai đoạn 11 tuần đến 13 tuần 6 ngày, để được bác sĩ chuyên khoa đánh giá và tư vấn các phương pháp sàng lọc tiền sản phù hợp.
Đối với những thai phụ có nguy cơ cao, việc theo dõi, dự phòng và quản lý thai kỳ theo chỉ định chuyên môn có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe mẹ và bé.
Hãy chủ động khám thai và tư vấn sàng lọc tiền sản giật đúng thời điểm để được theo dõi, chăm sóc và quản lý thai kỳ phù hợp.
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Cấp cứu 24/7: 0859.873.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
Email: chamsockhachhang.sannhivp@gmail.com
Fanpage | Zalo | YouTube: Bệnh Viện Sản Nhi Vĩnh Phúc
Tài liệu tham khảo: Quyết định 1911/QĐ-BYT 2021 tài liệu Hướng dẫn Sàng lọc và điều trị dự phòng sản giật
