TRẺ MẮC TAY CHÂN MIỆNG ĐAU MIỆNG, BỎ ĂN – CHA MẸ NÊN CHĂM SÓC THẾ NÀO?

Trẻ mắc bệnh tay chân miệng thường xuất hiện các vết loét đau rát trong khoang miệng, khiến trẻ biếng ăn, bỏ bú, quấy khóc và khó chịu khi nuốt. Không ít cha mẹ lo lắng khi trẻ từ chối ăn uống, thậm chí chỉ uống vài ngụm nước cũng khóc vì đau. Vậy chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng như thế nào để vừa bảo đảm dinh dưỡng, hạn chế mất nước, vừa giúp trẻ hồi phục an toàn?

Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc hướng dẫn cha mẹ những nguyên tắc quan trọng khi chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng tại nhà.

1. Vì sao trẻ mắc tay chân miệng thường đau miệng, bỏ ăn?

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các vi rút thuộc nhóm Enterovirus gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi.

Một trong những biểu hiện đặc trưng của bệnh là xuất hiện các tổn thương dạng bóng nước nhỏ, sau đó có thể vỡ tạo thành vết loét ở niêm mạc miệng, lưỡi, lợi hoặc mặt trong má.

Những vết loét này gây đau, đặc biệt khi trẻ nhai, nuốt hoặc tiếp xúc với thức ăn.

Vì vậy, trẻ có thể xuất hiện các biểu hiện:

Biếng ăn, ăn ít hơn bình thường.

Khóc khi ăn hoặc nuốt.

Bỏ bú hoặc bú ít.

Chảy nước bọt nhiều do đau khi nuốt.

Quấy khóc, khó chịu, ngủ không yên.

Điều cha mẹ cần lưu ý là trẻ bỏ ăn không chỉ ảnh hưởng đến dinh dưỡng mà còn có thể dẫn đến thiếu nước nếu trẻ đồng thời từ chối uống nước hoặc bú mẹ.

2. Trẻ đau miệng nên ăn gì để dễ chịu hơn?

Khi chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng, cha mẹ nên ưu tiên những thực phẩm mềm, dễ nuốt, ít gây kích ứng niêm mạc miệng.

Thức ăn nên lựa chọn:

Cháo, súp, bột hoặc các món mềm phù hợp với độ tuổi.

Thức ăn được nấu chín, để nguội bớt trước khi cho trẻ ăn.

Sữa và các chế phẩm từ sữa phù hợp với độ tuổi, nếu trẻ dung nạp tốt.

Thực phẩm giàu dinh dưỡng được chế biến mềm, dễ nuốt.

Các món mát vừa phải, không quá lạnh, nếu trẻ cảm thấy dễ chịu khi ăn.

Nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày, cho trẻ ăn từng ít một thay vì cố gắng ăn hết khẩu phần như bình thường.

Thực phẩm nên hạn chế:

Đồ ăn quá nóng.

Thực phẩm cay, chua hoặc nhiều gia vị.

Thức ăn cứng, giòn, dễ cọ xát vào vết loét.

Đồ uống có tính axit cao như nước chanh, nước cam nếu làm trẻ đau rát.

Cha mẹ không nên ép trẻ ăn khi trẻ đang đau nhiều vì có thể khiến trẻ sợ ăn, quấy khóc và từ chối ăn uống hơn.

3. Trẻ bỏ ăn có nguy hiểm không? Khi nào cần lo lắng?

Trong những ngày đầu mắc bệnh, trẻ có thể ăn ít do đau miệng. Nếu trẻ vẫn uống được nước, còn tỉnh táo, tiểu bình thường và không có dấu hiệu cảnh báo, cha mẹ có thể tiếp tục chăm sóc theo hướng dẫn của bác sĩ.

Tuy nhiên, cần đặc biệt chú ý đến nguy cơ mất nước.

Những dấu hiệu gợi ý trẻ có thể bị mất nước gồm:

Uống ít hoặc không chịu uống.

Tiểu ít hơn bình thường, tã ít ướt.

Môi, miệng khô.

Khóc ít nước mắt.

Mắt trũng, mệt mỏi hoặc giảm hoạt động.

Nếu trẻ không uống được, bỏ bú rõ rệt hoặc có dấu hiệu mất nước, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

Đặc biệt, nếu trẻ li bì, khó đánh thức, khó thở hoặc rối loạn ý thức, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.

4. Bù nước cho trẻ mắc tay chân miệng như thế nào?

Bù đủ nước là một trong những nội dung quan trọng nhất khi chăm sóc trẻ bị đau miệng do tay chân miệng.

Đối với trẻ còn bú mẹ, cần tiếp tục cho trẻ bú, có thể tăng số lần bú và giảm lượng bú mỗi lần nếu trẻ đau miệng.

Với trẻ lớn hơn, cha mẹ có thể cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày.

Các loại nước có thể sử dụng tùy độ tuổi và tình trạng trẻ gồm nước sạch, sữa hoặc dung dịch bù nước đường uống khi có chỉ định phù hợp.

Nếu sử dụng oresol, cần pha đúng lượng nước theo hướng dẫn trên bao bì, không tự ý pha đặc hoặc loãng.

Không nên cố đổ nước vào miệng khi trẻ đang khóc, chống đối hoặc không nuốt được vì có nguy cơ sặc.

Khi trẻ không thể uống đủ nước bằng đường miệng, cần được nhân viên y tế đánh giá để có phương án bù dịch phù hợp.

5. Có nên dùng thuốc bôi hoặc thuốc xịt để giảm đau miệng cho trẻ?

Nhiều cha mẹ có thói quen tự mua thuốc bôi, thuốc xịt hoặc các loại dung dịch điều trị loét miệng khi trẻ mắc tay chân miệng.

Tuy nhiên, không phải chế phẩm nào cũng phù hợp và an toàn cho trẻ nhỏ.

Một số thuốc gây tê tại chỗ, đặc biệt các chế phẩm chứa lidocain hoặc benzocain, có thể gây tác dụng không mong muốn nghiêm trọng nếu sử dụng không đúng chỉ định.

Vì vậy, cha mẹ cần lưu ý:

Không tự ý sử dụng thuốc gây tê miệng cho trẻ.

Không bôi các loại thuốc không rõ thành phần lên vết loét.

Không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng tuổi.

Không sử dụng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng.

Chỉ dùng thuốc giảm đau, hạ sốt theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Vệ sinh khoang miệng nhẹ nhàng, tránh làm tổn thương thêm các vết loét.

6. Trẻ mắc tay chân miệng có cần dùng kháng sinh không?

Thông thường, không cần sử dụng kháng sinh để điều trị bệnh tay chân miệng.

Nguyên nhân gây bệnh là vi rút, trong khi kháng sinh chỉ có tác dụng đối với một số bệnh nhiễm khuẩn.

Việc tự ý dùng kháng sinh không giúp bệnh khỏi nhanh hơn, đồng thời có thể gây tác dụng phụ và làm gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh.

Kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định có tình trạng nhiễm khuẩn kèm theo và có chỉ định phù hợp.

Hiện nay, việc điều trị tay chân miệng chủ yếu tập trung vào chăm sóc hỗ trợ, giảm triệu chứng, theo dõi sát và phát hiện kịp thời biến chứng.

7. Khi chăm sóc trẻ tại nhà, cha mẹ cần theo dõi những dấu hiệu nào?

Mặc dù phần lớn trường hợp tay chân miệng diễn biến nhẹ, bệnh vẫn có thể chuyển nặng nhanh, đặc biệt trong những ngày đầu.

Ngoài việc theo dõi khả năng ăn uống, cha mẹ cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo:

Sốt cao: Trẻ sốt từ 39°C trở lên, khó hạ hoặc sốt kéo dài.

Giật mình chới với bất thường: Trẻ giật mình đột ngột khi bắt đầu ngủ, đang ngủ hoặc khi thức, đặc biệt nếu lặp lại nhiều lần.

Quấy khóc liên tục, khó dỗ: Trẻ bứt rứt, kích thích hoặc thay đổi hành vi rõ rệt.

Run tay chân, đi loạng choạng: Trẻ có biểu hiện bất thường về vận động hoặc yếu chi.

Nôn nhiều, mệt lả hoặc li bì: Trẻ giảm tương tác, khó đánh thức hoặc có biểu hiện toàn thân xấu đi.

Thở nhanh, khó thở, tím tái: Có thể là biểu hiện của biến chứng nguy hiểm.

Co giật hoặc rối loạn ý thức: Là tình trạng cấp cứu, cần xử trí ngay.

Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Đối với các biểu hiện khó thở, tím tái, co giật hoặc rối loạn ý thức, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu gần nhất.

8. Những sai lầm cha mẹ cần tránh khi chăm sóc trẻ đau miệng do tay chân miệng

Trong quá trình chăm sóc trẻ, cha mẹ cần tránh một số sai lầm thường gặp:

Ép trẻ ăn bằng mọi cách: Có thể làm trẻ đau nhiều hơn, sợ ăn và quấy khóc.

Chỉ chú ý lượng thức ăn mà quên theo dõi lượng nước uống: Mất nước có thể xảy ra khi trẻ từ chối uống hoặc bú.

Tự ý sử dụng thuốc bôi, thuốc xịt miệng: Một số chế phẩm không phù hợp với trẻ nhỏ và có thể gây tác dụng phụ.

Tự ý dùng kháng sinh: Không có tác dụng điều trị vi rút gây bệnh tay chân miệng.

Chủ quan khi trẻ đã giảm sốt: Biến chứng vẫn có thể xuất hiện trong quá trình mắc bệnh, kể cả khi trẻ có vẻ đỡ sốt.

Không tái khám theo hướng dẫn: Việc theo dõi và đánh giá lại tình trạng bệnh có vai trò quan trọng trong phát hiện sớm diễn biến bất thường.

9. Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc khuyến cáo

Khi trẻ mắc tay chân miệng, đau miệng và biếng ăn là những biểu hiện thường gặp. Cha mẹ cần bình tĩnh, chăm sóc đúng cách, ưu tiên cung cấp đủ nước và lựa chọn thực phẩm phù hợp với khả năng ăn uống của trẻ.

Đặc biệt, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế khi trẻ không uống được, có dấu hiệu mất nước hoặc xuất hiện các biểu hiện cảnh báo bệnh chuyển nặng.

Đừng chỉ lo trẻ ăn được bao nhiêu, hãy quan tâm trẻ có uống đủ nước, còn tỉnh táo, tiểu bình thường và có xuất hiện dấu hiệu bất thường hay không.

Chăm sóc đúng cách, theo dõi sát và thăm khám kịp thời là những yếu tố quan trọng giúp trẻ mắc tay chân miệng hồi phục an toàn, hạn chế nguy cơ biến chứng.