Trẻ cáu gắt, ăn vạ, la hét vô cớ: Hiểu đúng để đồng hành cùng con
Trẻ cáu gắt, ăn vạ, la hét vô cớ là tình huống khiến không ít bố mẹ cảm thấy căng thẳng, bối rối và mệt mỏi. Nhiều phụ huynh lo lắng không biết đây chỉ là biểu hiện tâm lý lứa tuổi hay là dấu hiệu cảnh báo một vấn đề sức khỏe, cảm xúc hoặc hành vi cần được quan tâm sớm.
Thực tế, hành vi cáu gắt và ăn vạ ở trẻ nhỏ không phải lúc nào cũng là “hư”, mà thường là cách trẻ thể hiện nhu cầu, cảm xúc hoặc sự khó chịu khi chưa thể diễn đạt bằng lời nói.
Trẻ cáu gắt, ăn vạ là gì?
Cáu gắt, ăn vạ, la hét vô cớ là những biểu hiện thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong độ tuổi từ 1 đến 5 tuổi. Trẻ có thể khóc lớn, la hét, nằm lăn ra sàn, đập đồ, chống đối hoặc từ chối hợp tác khi không đạt được điều mong muốn.
Ở giai đoạn này, não bộ của trẻ chưa hoàn thiện khả năng kiểm soát cảm xúc, trong khi nhu cầu được đáp ứng lại rất cao. Vì vậy, ăn vạ được xem như một phản ứng phát triển bình thường, nếu xảy ra ở mức độ phù hợp với lứa tuổi và hoàn cảnh.
Những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ cáu gắt, ăn vạ
Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ dễ cáu gắt hoặc la hét vô cớ, bao gồm:
Thứ nhất, trẻ mệt, đói hoặc buồn ngủ. Khi cơ thể không được đáp ứng nhu cầu cơ bản, trẻ rất dễ trở nên cáu kỉnh và khó kiểm soát cảm xúc.
Thứ hai, trẻ chưa biết cách diễn đạt cảm xúc. Trẻ nhỏ chưa đủ vốn từ và kỹ năng giao tiếp để nói ra mong muốn, nên thường dùng hành vi để “nói thay lời”.
Thứ ba, thay đổi môi trường sinh hoạt. Việc chuyển nhà, đi học, có em bé mới trong gia đình hoặc thay đổi người chăm sóc có thể khiến trẻ cảm thấy bất an, dẫn đến hành vi ăn vạ.
Thứ tư, nhu cầu được chú ý. Khi trẻ cảm thấy bị bỏ quên hoặc thiếu sự quan tâm, hành vi cáu gắt có thể là cách để thu hút sự chú ý của người lớn.
Thứ năm, các yếu tố sức khỏe. Một số tình trạng như thiếu vi chất (sắt, kẽm), rối loạn giấc ngủ, táo bón, đau bụng kéo dài hoặc bệnh lý mạn tính cũng có thể khiến trẻ dễ cáu gắt hơn bình thường.
Khi nào cáu gắt, ăn vạ là bình thường?
Hành vi cáu gắt, ăn vạ được xem là bình thường nếu:
-
Xảy ra không thường xuyên, chủ yếu trong các tình huống trẻ mệt, đói hoặc bị từ chối mong muốn.
-
Trẻ vẫn phát triển bình thường về ngôn ngữ, vận động và giao tiếp xã hội.
-
Sau cơn ăn vạ, trẻ nhanh chóng bình tĩnh trở lại và sinh hoạt bình thường.
Trong những trường hợp này, cha mẹ cần kiên nhẫn, hướng dẫn trẻ cách gọi tên cảm xúc và dần dần học cách kiểm soát hành vi.
Dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám hoặc tư vấn chuyên môn khi nhận thấy:
-
Trẻ cáu gắt, ăn vạ xảy ra thường xuyên, kéo dài nhiều tuần.
-
Trẻ la hét dữ dội, tự làm đau bản thân hoặc làm đau người khác.
-
Hành vi ăn vạ xuất hiện cả khi không có tác nhân rõ ràng.
-
Trẻ chậm nói, ít giao tiếp mắt, không đáp ứng khi được gọi tên.
-
Cáu gắt kèm theo các dấu hiệu như chậm tăng cân, rối loạn giấc ngủ, táo bón, biếng ăn kéo dài.
Đây có thể là biểu hiện liên quan đến rối loạn cảm xúc, hành vi hoặc các vấn đề sức khỏe cần được đánh giá sớm.
Cha mẹ nên làm gì khi trẻ ăn vạ?
Khi trẻ cáu gắt hoặc ăn vạ, cha mẹ nên giữ bình tĩnh. Việc quát mắng, đánh phạt hoặc chiều theo mọi yêu cầu của trẻ đều có thể làm hành vi này nặng hơn.
Cha mẹ cần:
-
Đảm bảo trẻ được ăn, ngủ và sinh hoạt điều độ.
-
Gọi tên cảm xúc của trẻ, giúp trẻ hiểu mình đang buồn, tức giận hay thất vọng.
-
Đặt giới hạn rõ ràng, nhất quán nhưng nhẹ nhàng.
-
Khen ngợi khi trẻ thể hiện cảm xúc phù hợp.
-
Dành thời gian chất lượng để chơi và trò chuyện cùng trẻ mỗi ngày.
Nếu nghi ngờ trẻ có vấn đề sức khỏe hoặc hành vi, việc thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa nhi là rất cần thiết.
Vai trò của thăm khám và tư vấn sớm
Khám và tư vấn sớm giúp xác định nguyên nhân khiến trẻ cáu gắt, từ đó có hướng can thiệp phù hợp. Nhiều trường hợp chỉ cần điều chỉnh chế độ ăn, giấc ngủ và cách tương tác trong gia đình là trẻ cải thiện rõ rệt.
Với những trẻ có dấu hiệu bất thường, việc can thiệp sớm sẽ giúp trẻ phát triển tốt hơn về cảm xúc, hành vi và kỹ năng xã hội, giảm áp lực cho gia đình về lâu dài.
Trẻ cáu gắt, ăn vạ không phải lúc nào cũng là “hư”, mà thường là tín hiệu trẻ đang cần được lắng nghe và hỗ trợ. Hiểu đúng, đồng hành đúng và tìm kiếm tư vấn chuyên môn khi cần thiết sẽ giúp cha mẹ và con cùng vượt qua giai đoạn này nhẹ nhàng hơn.
Thông tin liên hệ đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Cấp cứu 24/7: 0859.873.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
Phòng khám Sản – Nhi: 394 Đường Mê Linh, Phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ
Email: chamsockhachhang.sannhivp@gmail.com
Fanpage | Zalo | YouTube: Bệnh Viện Sản Nhi Vĩnh Phúc
