Chậm phát triển tâm thần: Điều trị, tiên lượng và phòng bệnh

Chậm phát triển tâm thần là một trạng thái phát triển bị ngừng trệ hay không đầy đủ của tâm thần, được đặc trưng chủ yếu bằng tật chứng về kỹ năng trong thời kỳ phát triển, bao gồm cả kỹ năng nhận thức, ngôn ngữ, học tập, lao động, xã hội, chăm sóc bản thân. Tỉ lệ gặp chậm phát triển tâm thần trong dân số chung là 1-3%.

Chậm phát triển tâm thần có thể kèm hoặc không kèm rối loạn cơ thể hoặc rối loạn tâm thần khác.

Điều trị chậm phát triển tâm thần

Nguyên tắc điều trị

Việc điều trị chậm phát triển tâm thần dựa vào đánh giá nhu cầu xã hội, giáo dục, tâm thần và môi trường. Đây là điều trị lâu dài, cần có sự tham gia của cả gia đình và cộng đồng.
Trường hợp chậm phát triển tâm thần kết hợp rối loạn tâm thần cần điều trị phối hợp.

Điều trị chậm phát triển tâm thần sử dụng phương pháp giáo dục và các liệu pháp tâm lý khác. Điều trị hóa dược được chỉ định cho rối loạn cảm xúc, hành vi và các rối loạn đi kèm. Cần theo dõi và hỗ trợ lâu dài từ gia đình và cộng đồng.

Phương pháp giáo dục

Với mức độ nặng và trầm trọng: thường được chăm sóc, điều trị tại các trung tâm y tế – giáo dục, trường học đặc biệt.
Với mức độ nhẹ và trung bình: thiết lập chương trình toàn diện đào tạo kỹ năng thích nghi, kỹ năng xã hội và nghề nghiệp nhằm giúp trẻ thích nghi tốt hơn.

Nội dung giáo dục gồm:

Hướng dẫn sinh hoạt hằng ngày: vệ sinh cá nhân, dọn dẹp, chào hỏi, tuân thủ nội quy tập thể.
Học văn hóa: viết, đếm, tính toán đơn giản.
Học nghề: công việc đơn giản giúp tăng tự tin, nâng khả năng sống tự lập. Trẻ có thể học qua trực quan sinh động hoặc thực hành tình huống giả định.

Liệu pháp hành vi

Nhằm hình thành/tăng cường hành vi xã hội và kiểm soát giảm hành vi gây hấn, phá hoại; cần tiến hành trong thời gian dài.

Liệu pháp gia đình

Giáo dục gia đình biết cách nâng cao năng lực và tự tin cho trẻ; cung cấp kiến thức về nguyên nhân, điều trị, nuôi dưỡng.

Giúp các thành viên bộc lộ lo lắng, bực bội, thất vọng để được tư vấn phù hợp.

Các liệu pháp tâm lý khác

Âm nhạc, hội họa, thể dục thể thao, lao động trị liệu, hoạt động trị liệu, vận động trị liệu…

Liệu pháp hóa dược

Điều trị bằng thuốc không phải là biện pháp duy nhất và không áp dụng cho mọi trường hợp. Thuốc chỉ được cân nhắc khi trẻ có rối loạn hành vi hoặc rối loạn tâm thần đi kèm gây ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, sinh hoạt, an toàn của trẻ và gia đình. Việc sử dụng thuốc nhằm kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ quá trình can thiệp giáo dục – tâm lý – phục hồi chức năng.

Các nhóm triệu chứng có thể được bác sĩ xem xét chỉ định điều trị bằng thuốc (tùy từng trường hợp) gồm:

Lo âu, căng thẳng, sợ hãi.
Kích động, bùng nổ hành vi, hành vi gây hấn hoặc tự gây tổn thương.
Triệu chứng trầm cảm hoặc rối loạn khí sắc.
Tăng động giảm chú ý đi kèm.
Động kinh hoặc các rối loạn thần kinh kèm theo (nếu có).

Bên cạnh đó, bác sĩ có thể tư vấn hỗ trợ dinh dưỡng và các biện pháp hỗ trợ khác khi cần (bổ sung năng lượng – vi chất, vitamin, khoáng chất; xây dựng chế độ ăn phù hợp; hỗ trợ nuôi dưỡng trong những tình huống đặc biệt).

Lưu ý quan trọng: Việc lựa chọn thuốc, chỉ định dùng hay không, liều lượng, thời gian điều trị và theo dõi tác dụng không mong muốn hoàn toàn do bác sĩ chuyên khoa quyết định dựa trên khám, đánh giá mức độ, bệnh lý kèm theo và đáp ứng của từng trẻ. Phụ huynh không tự ý mua thuốc hoặc điều chỉnh thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Chậm phát triển tâm thần là bệnh lý không tiến triển, vì vậy cần điều trị, theo dõi và chăm sóc lâu dài. Nguy cơ mắc bệnh tâm thần ở nhóm này cao hơn dân số chung; theo dõi và điều trị rối loạn đi kèm giúp giảm biến chứng.

Tỷ lệ mắc bệnh lý cơ thể cũng cao; phát hiện và điều trị kịp thời giúp giảm nguy cơ biến chứng và tử vong.

2. Phòng bệnh chậm phát triển tâm thần

Giảm hoặc loại trừ nhân tố gây hại cho quá trình phát triển hệ thần kinh trung ương của thai nhi bằng cách:

Giáo dục sức khỏe, tuyên truyền sâu rộng về các nguyên nhân gây chậm phát triển tâm thần.
Làm tốt công tác bảo vệ bà mẹ và trẻ em; tránh sang chấn não trong sản khoa.
Tư vấn gia đình và di truyền giúp giảm tỷ lệ mắc trong gia đình có tiền sử di truyền liên quan.
Hỗ trợ chăm sóc thai kỳ – sinh – nuôi dưỡng cho phụ nữ mang thai/trẻ em có điều kiện kinh tế thấp nhằm giảm nguy cơ.

Phát hiện, chẩn đoán và điều trị sớm các bệnh ảnh hưởng phát triển trí não, rút ngắn tiến triển bệnh, ví dụ: rối loạn chuyển hóa/nội tiết di truyền như phenylceton niệu, thiểu năng tuyến giáp.

Hạn chế tối đa các hậu quả bất lợi, biến chứng và di chứng.

Chậm phát triển tâm thần là tình trạng cần được theo dõi, can thiệp và hỗ trợ lâu dài, phối hợp chặt chẽ giữa cơ sở y tế, gia đình và nhà trường. Việc thăm khám định kỳ giúp đánh giá tiến triển, điều chỉnh kế hoạch can thiệp phù hợp, phát hiện sớm các rối loạn kèm theo và nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ.

Phụ huynh có thể đăng ký khám, tư vấn và theo dõi tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc để được tiếp cận dịch vụ khám chuyên khoa, đánh giá phát triển, tư vấn phục hồi chức năng và hướng dẫn chăm sóc toàn diện cho trẻ.

Vui lòng “Đặt lịch khám” hoặc “Liên hệ” để được hỗ trợ và sắp xếp lịch khám phù hợp.

Thông tin liên hệ BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC
Hotline CSKH: 0911.553.115
Hotline Cấp cứu 24/7: 0859.873.115
Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ
Phòng khám Sản – Nhi: 394 Đường Mê Linh, Phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ
Email: chamsockhachhang.sannhivp@gmail.com
Fanpage | Zalo | YouTube: Bệnh Viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Tài liệu tham khảo
Quyết định số 2058/QĐ-BYT Ngày 14 tháng 05 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Y tế) Về việc ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số rối loạn tâm thần thường gặp.