Ăn bổ sung cho trẻ từ 6–23 tháng tuổi: Thời điểm – Tần suất – Số lượng – Cách cho ăn đúng chuẩn

Ăn bổ sung là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng từ bú mẹ hoàn toàn sang chế độ ăn đa dạng của gia đình. Nếu thực hiện đúng thời điểm, đủ số bữa, đúng độ đặc và theo nguyên tắc cho ăn dựa vào đáp ứng, trẻ sẽ phát triển tối ưu về thể chất và trí tuệ, đồng thời phòng ngừa suy dinh dưỡng và thiếu vi chất.

1. Thời điểm bắt đầu ăn bổ sung: Tròn 6 tháng tuổi (180 ngày)

Trẻ cần được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời. Khi tròn 6 tháng tuổi, nhu cầu năng lượng và vi chất (đặc biệt là sắt, kẽm) đã vượt quá khả năng cung cấp của sữa mẹ hoặc sữa công thức. Đồng thời, trẻ đã phát triển đủ kỹ năng vận động miệng – nuốt – tiêu hóa để tiếp nhận thức ăn đặc hơn sữa.

Dấu hiệu trẻ sẵn sàng ăn bổ sung:

Giữ đầu vững.
Ngồi có hỗ trợ.
Đưa tay cầm nắm, đưa đồ vào miệng.
Quan tâm khi người lớn ăn.
Mở miệng khi đút thìa, giảm phản xạ đẩy lưỡi.

Lưu ý: Không tự ý cho trẻ ăn bổ sung trước 6 tháng nếu không có chỉ định của cán bộ y tế. Một số trường hợp đặc biệt (nguy cơ thiếu sắt cao, chậm tăng cân, bệnh lý mạn tính ảnh hưởng hấp thu…) cần được đánh giá chuyên môn trước khi quyết định.

2. Tần suất ăn bổ sung theo từng độ tuổi

Số bữa ăn phụ thuộc vào độ tuổi, đậm độ năng lượng của thức ăn và lượng sữa mẹ trẻ bú trong ngày.

Trẻ bú mẹ:

6–8 tháng: 1–2 bữa/ngày (thức ăn mềm hoặc đặc) + bú mẹ theo nhu cầu.
9–11 tháng: 3 bữa chính/ngày (đặc hoặc rắn mềm) + có thể 1 bữa phụ.
12–23 tháng: 3 bữa chính + 2 bữa phụ/ngày + tiếp tục bú mẹ.

Trẻ không bú mẹ:

Ngoài số bữa trên, cần bổ sung thêm 2–3 cốc sữa/ngày và có thể tăng 1–2 bữa ăn.

⏱ Khoảng cách bữa ăn:

Nên cách nhau 3–4 giờ.
Quá sát (<2 giờ): trẻ bỏ ăn do chưa tiêu hóa hết.
Quá xa (>5 giờ): trẻ đói, giảm tổng năng lượng trong ngày.

Bữa phụ nên là thực phẩm giàu dinh dưỡng như trái cây, khoai củ, sữa và sản phẩm từ sữa. Không thay thế bằng bánh kẹo, snack nhiều đường, muối và chất béo không có lợi.

3. Số lượng thức ăn mỗi bữa

Cho trẻ ăn từ ít đến nhiều, tăng dần theo độ tuổi:

6–8 tháng: 2–3 thìa con, tăng dần đến khoảng ½ bát con (100–120 ml).
9–11 tháng: ½ – ¾ bát con (150–170 ml).
12–23 tháng: ¾ – 1 bát (170–220 ml).

Không nên ép trẻ ăn quá nhiều. Lượng ăn cần cân đối với lượng sữa mẹ/sữa công thức và theo dõi trên biểu đồ tăng trưởng để điều chỉnh phù hợp.

4. Độ đặc và độ thô của thức ăn

Độ đặc cần tăng dần theo sự phát triển thần kinh – cơ:

6 tháng: thức ăn nghiền mịn.
8 tháng: thức ăn mềm, có thể cầm tay, nghiền bằng nướu.
12 tháng: ăn thức ăn gia đình chế biến phù hợp.

Lưu ý: Tránh thực phẩm dễ gây hóc như hạt, quả tròn trơn (nho…), thực phẩm cứng (cà rốt sống…).

Pha loãng quá mức làm giảm đậm độ năng lượng. Ngược lại, duy trì thức ăn nghiền quá lâu có thể khiến trẻ chậm phát triển kỹ năng nhai.

5. Nguyên tắc cho ăn dựa vào đáp ứng

Ăn bổ sung không chỉ là “cho ăn gì” mà còn là “cho ăn như thế nào”.

Cho ăn dựa vào đáp ứng giúp trẻ tự điều chỉnh lượng ăn, tăng khả năng chấp nhận thực phẩm và phát triển nhận thức.

4 bước của cho ăn dựa vào đáp ứng:

Trẻ phát tín hiệu đói/no.
Người chăm sóc nhận biết.
Phản hồi ngay và phù hợp.
Trẻ đón nhận hỗ trợ.

Thực hành đúng:

Khuyến khích, không ép ăn.
Hỗ trợ nhưng tạo điều kiện trẻ tự ăn.
Tạo môi trường ăn an toàn, thoải mái.
Người cho ăn cần hiểu tính cách và trạng thái của trẻ.

6. Ăn bổ sung khi trẻ bị bệnh

Khi trẻ sốt, ho, tiêu chảy, viêm phổi…, nhu cầu năng lượng tăng nhưng trẻ lại ăn ít hơn.

Trong thời gian bệnh:

Tiếp tục bú mẹ và tăng số lần bú.
Cho uống đủ dịch, bù điện giải.
Thức ăn mềm, dễ tiêu, chia nhiều bữa nhỏ.
Không ép ăn.
Đảm bảo vệ sinh thực phẩm.

Sau khi khỏi bệnh:

Tăng số bữa và lượng ăn trong ít nhất 2 tuần.
Ưu tiên thực phẩm giàu đạm động vật, vitamin.
Theo dõi cân nặng, tăng trưởng thường xuyên.

7. Nguyên tắc vàng khi cho trẻ ăn bổ sung

Bắt đầu ăn bổ sung đúng thời điểm khi trẻ tròn 6 tháng tuổi.
Đảm bảo đủ số bữa, đủ lượng và độ đặc phù hợp theo lứa tuổi.
Thực đơn cần đa dạng thực phẩm.
Hạn chế thực phẩm nhiều đường, muối và chất béo không có lợi.
Tiếp tục duy trì bú mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn.
Theo dõi biểu đồ tăng trưởng định kỳ.

Khuyến nghị cho cha mẹ

Giai đoạn ăn bổ sung từ 6–23 tháng tuổi là thời điểm nhạy cảm đối với tăng trưởng và phát triển của trẻ. Cha mẹ cần đảm bảo chế độ ăn khoa học, vệ sinh và phù hợp lứa tuổi, đồng thời theo dõi sức khỏe trẻ thường xuyên. Khi có dấu hiệu trẻ biếng ăn kéo dài, chậm tăng cân hoặc nghi ngờ thiếu vi chất, cần đưa trẻ đi khám để được tư vấn chuyên môn.

Khám và tư vấn dinh dưỡng cho trẻ tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc là một trong những cơ sở chuyên khoa hàng đầu của tỉnh trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, cung cấp dịch vụ khám, tư vấn dinh dưỡng, theo dõi tăng trưởng và hướng dẫn ăn bổ sung khoa học cho trẻ nhỏ.

Đội ngũ bác sĩ Nhi khoa, chuyên gia dinh dưỡng và điều dưỡng giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng đồng hành cùng gia đình trong việc chăm sóc sức khỏe trẻ.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám định kỳ để được tư vấn chế độ ăn phù hợp từng giai đoạn phát triển, phòng ngừa suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và đảm bảo trẻ phát triển toàn diện.

Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc – Đồng hành cùng mẹ và bé vì một thế hệ khỏe mạnh.

Thông tin liên hệ đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC

Hotline CSKH: 0911.553.115

Hotline Cấp cứu 24/7: 0859.873.115

Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ

Fanpage | Zalo | YouTube: Bệnh Viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Nguồn: Bộ Y tế, Quyết định số 318/QĐ-BYT ngày 30/01/2026; Quyết định ban hành tài liệu “Hướng dẫn ăn bổ sung cho trẻ từ 6 tháng tuổi đến 23 tháng tuổi”