Rối loạn phổ tự kỷ: Điều trị, tiên lượng và phòng bệnh

Tự kỷ là một phổ rối loạn bao gồm những rối loạn về tâm lý – thần kinh. Đây là rối loạn phát triển lan tỏa với mức độ từ nhẹ đến nặng, khởi phát sớm ở trẻ em trước 3 tuổi và diễn biến kéo dài cả cuộc đời.

Biểu hiện tự kỷ biểu hiện trên 3 lĩnh vực: Tương tác xã hội; Giao tiếp; Hành vi định hình, ý thích thu hẹp. Thường kèm theo các rối loạn khác như: tăng động giảm chú ý, chậm phát triển tâm thần

Điều trị tự kỷ cần can thiệp sớm, đa chuyên ngành và lâu dài. Tìm hiểu nguyên tắc điều trị, các phương pháp can thiệp, tiên lượng và phòng bệnh.

Nguyên tắc điều trị

Không có một phương pháp duy nhất phù hợp cho tất cả trẻ.
Can thiệp sớm (tốt nhất từ 2–4 tuổi).
Chương trình cá thể hóa, liên tục và lâu dài.
Phối hợp đa chuyên ngành: y tế – tâm lý – giáo dục – phục hồi chức năng.
Gia đình đóng vai trò trung tâm trong can thiệp.

Các phương pháp can thiệp

Tùy theo mức độ rối loạn, khả năng phát triển và các khó khăn đi kèm, bác sĩ và nhóm đa chuyên ngành sẽ lựa chọn và phối hợp một hoặc nhiều phương pháp can thiệp phù hợp cho từng trẻ, bao gồm:

Phân tích hành vi ứng dụng (ABA): giúp hình thành hành vi phù hợp, giảm hành vi không phù hợp và phát triển kỹ năng học tập – tương tác.
Chương trình giáo dục cấu trúc (TEACCH): tổ chức môi trường học tập có cấu trúc, xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, hỗ trợ phát triển kỹ năng thích nghi.
Hệ thống giao tiếp bằng tranh (PECS): sử dụng tranh/biểu tượng để hỗ trợ trẻ bày tỏ nhu cầu, tăng cường giao tiếp chức năng.
Trị liệu ngôn ngữ – giao tiếp: can thiệp chậm nói, phát triển hiểu – nói, luyện kỹ năng hội thoại và giao tiếp xã hội.
Hoạt động trị liệu và vận động trị liệu: cải thiện vận động tinh – thô, phối hợp tay–mắt, kỹ năng chơi và tham gia hoạt động hằng ngày.
Can thiệp điều hòa cảm giác và các liệu pháp hỗ trợ: như điều hòa đa giác quan, âm nhạc trị liệu, thủy trị liệu… nhằm hỗ trợ điều chỉnh phản ứng cảm giác và hành vi.
Huấn luyện kỹ năng tự phục vụ và kỹ năng xã hội: rèn thói quen sinh hoạt, tự lập, tuân thủ quy tắc, tăng khả năng hòa nhập.
Hình thức học tập phù hợp: học hòa nhập hoặc giáo dục chuyên biệt tùy mức độ và nhu cầu hỗ trợ của trẻ.

(Việc lựa chọn cường độ, thời điểm và phối hợp các phương pháp can thiệp sẽ do bác sĩ khám và đánh giá quyết định, bảo đảm cá thể hóa cho từng trẻ.)

Điều trị bằng thuốc

Thuốc không điều trị khỏi tự kỷ, chỉ được sử dụng để kiểm soát các triệu chứng đi kèm như: tăng động, kích động, rối loạn hành vi, lo âu, trầm cảm, động kinh…

Việc sử dụng thuốc phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định, căn cứ vào mức độ rối loạn, tình trạng lâm sàng và đáp ứng của từng trẻ. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc.

Tiên lượng và biến chứng

Trẻ tự kỷ mức độ nhẹ có thể học hòa nhập; mức độ nặng cần giáo dục đặc biệt.
Một số trẻ có thể sống tương đối độc lập khi trưởng thành nếu có ngôn ngữ và trí tuệ tốt.
Khoảng một nửa trẻ tự kỷ nặng gặp khó khăn lớn về giao tiếp khi trưởng thành.
Nguy cơ rối loạn cảm xúc, hành vi, lo âu, trầm cảm có thể tăng theo tuổi.
Tiên lượng tốt hơn khi được phát hiện và can thiệp sớm.

Phòng bệnh

Phụ nữ trong thời kì mang thai đặc biệt trong 3 tháng đầu cần được tiêm vắc xin đầy để tránh mắc các bệnh cúm, sởi, rubella…không được lạm dụng thuốc trong giai đoạn này.
Cần có chế độ làm việc, nghỉ ngơi, dinh dưỡng hợp lý, giữ tâm trạng vui vẻ, thoải mái, tránh căng thẳng, stress.
Có chế độ chăm sóc trẻ tốt, yêu thương, quan tâm trẻ.
Phát hiện sớm – can thiệp sớm là yếu tố quan trọng nhất giúp hạn chế biến chứng.

Đăng ký khám và tư vấn rối loạn phổ tự kỷ tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Rối loạn phổ tự kỷ là tình trạng phát triển cần được phát hiện sớm, đánh giá chính xác và can thiệp lâu dài. Việc thăm khám định kỳ giúp xác định mức độ rối loạn, xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp theo từng trẻ, đồng thời phát hiện sớm các rối loạn đi kèm nhằm nâng cao khả năng hòa nhập và chất lượng cuộc sống.

Phụ huynh có thể đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc để được đội ngũ bác sĩ chuyên khoa nhi – tâm lý – phục hồi chức năng phối hợp đánh giá toàn diện và hướng dẫn chăm sóc, can thiệp phù hợp cho trẻ.

Thông tin liên hệ đặt lịch khám tại BỆNH VIỆN SẢN NHI VĨNH PHÚC

Hotline CSKH: 0911.553.115

Hotline Cấp cứu 24/7: 0859.873.115

Địa chỉ: Km số 9, đường tránh Vĩnh Yên, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ

Fanpage | Zalo | YouTube: Bệnh Viện Sản Nhi Vĩnh Phúc

Tài liệu tham khảo
Quyết định số 2058/QĐ-BYT Ngày 14 tháng 05 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Y tế) Về việc ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số rối loạn tâm thần thường gặp.